Τα ελληνοτουρκικά στο 2020

Τα ελληνοτουρκικά στο 2020
Source Date: 28/12/2020
Source Url: https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-55465415

του Stelyo Berberakis: τί συνέβη κατά την πιο μακρά περίοδο έντασης μεταξύ των δύο χωρών;

Οι ελληνο-τουρκικές σχέσεις πέρασαν το 2020 από μια περίοδο έντασης δίχως προηγούμενο. Η τελευταία πιο σοβαρή ένταση σημειώθηκε στα 1996 στις βραχονησίδες Ίμια αλλά διήρκεσε μόνο τρεις μέρες. Η ένταση που παρατηρήθηκε στα 2020 ξεκίνησε το Νοέμβριο του 2019 και συνεχίζεται εδώ και 14 μήνες. Το πως θα εξελιχθεί είναι άγνωστο. Αν κι οι δυο πλευρές δηλώνουν έτοιμες να καθίσουν στο τραπέζι του διαλόγου, οι προϋποθέσεις που θέτουν υποδεικνύουν την ανάγκη ξανά ενός μεσολαβητή.

Πώς ξεκίνησε η ένταση;

Στα τέλη Νοεμβρίου 2019, η Τουρκία υπέγραψε μια συμφωνία έκπληξη με τη νόμιμη (sic) κυβέρνηση της Λιβύης που βρίσκεται σε εμφύλιο πόλεμο, θεωρώντας εαυτόν περιθωριοποιημένο από τα βήματα που έκανε η Ελλάδα προσπαθώντας να στήσει συμμαχίες με την Κύπρο, το Ισραήλ, την Αίγυπτο, το Λίβανο, την Ιορδανία και την Παλαιστίνη. Η συμφωνία πρόβλεπε την αναγνώριση θαλασσίων ζωνών μεταξύ των νοτιο-δυτικών τουρκικών ακτών και των βορείο-ανατολικών λιβυκών. Με τον τρόπο αυτό η Τουρκία πρόβαλε την ιδέα ότι "χάλασε το παιχνίδι που προσπαθούσε να την περιθωριοποιήσει στην Ανατολική Μεσόγειο".

Η Ελλάδα θεωρώντας την εν λόγω συμφωνία "νομικά άκυρη κι άνευ θεμελίου" με το σκεπτικό ότι καταπατά τις δυνάμει υφαλοκρηπίδες μεγάλων νησιών στο Αιγαίο και την Αν. Μεσόγειο, όπως της Ρόδου και της Κρήτης, (κι επομένως δικαιώματα ΑΟΖ), αντέδρασε κι ανακοίνωσε ότι θα υποβάλει τις ενστάσεις της ενώπιον του ΟΗΕ. Ο πρόεδρος Ρ. Τ. Ερντογαν κι ο πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης συναντήθηκαν στις 21 Δεκεμβρίου 2019 στα πλαίσια της διάσκεψης του ΝΑΤΟ στο Λονδίνο αλλά οι θερμές εξελίξεις εντός 2020 έδειξαν ότι η συνάντηση δεν κόμισε κάποιο θετικό αποτέλεσμα. Το 2020 άρχισε άσχημα για τις δύο χώρες.

Στις 2 Ιανουαρίου η Ελλάδα υπογράφει με το Ισραήλ και την Κύπρο το σχέδιο αγωγού EASTMED που υποστηρίζουν οι ΗΠΑ και "παρακάμπτει" την Τουρκία. Στις 7 του μηνός ο Μητσοτάκης καταγγέλλει στον Τραμπ τη στάση της Τουρκίας για τη συμφωνία της με τη Λιβύη, στα πλαίσια της επίσημης επίσκεψής του στις ΗΠΑ. Κατόπιν φιλοξενήθηκε στην Αθήνα, στις 16 του μηνός, ο στρατηγός Χαφταρ που αποτελεί μια από τις δύο πλευρές του λιβυκού εμφυλίου πολεμώντας κατά της νομίμου (sic) κυβέρνησης.

Στις 23 Ιανουαρίου ο Τούρκος υπουργός Άμυνας φέρνει για πρώτη φορά (sic) στην επικαιρότητα το θέμα "των όπλων που βρίσκονται στα ελληνικά νησιά" κι υποστήριξε ότι η Ελλάδα παραβιάζει ανοιχτά τη συνθήκη της Λωζάννης του 1923. Κατά το σεισμό της 25ης Ιανουαρίου στη Μαλάτια, ο Έλληνας πρωθυπουργός κάλεσε τηλεφωνικά τον Τούρκο πρόεδρο για να παρουσιάσει τα συλλυπητήρια του ελληνικού λαού αλλ'αυτό δεν μείωσε την ένταση. Στις 5 Φλεβάρη ο Έλληνας υπουργός των Εξωτερικών ξεκίνησε μια περιοδεία στην Ιταλία, Μάλτα, Τυνησία και Αλγερία με στόχο την καταδίκη της λιβυκής συμφωνίας. Στις 7 του μηνός δήλωσε σε συνέντευξή του ότι "οι ελληνοτουρκικές σχέσεις μπαίνουν στο δρόμο της βελτίωσης" κι ότι θα ξεκινήσουν οι συναντήσεις μεταξύ τους. Πράγματι στις 17 Φλεβάρη πολυμελής αποστολή από Τούρκους διπλωμάτες και στρατιωτικούς έρχονται στην Αθήνα και πραγματοποιούν σειρά συναντήσεων με τους Έλληνες ομολόγους τους. Τα αποτελέσματα αυτών δεν ανακοινώθηκαν και δηλώθηκε μόνο ότι οι συναντήσεις αυτές θα συνεχιστούν στην Άγκυρα.

Και ξαφνικά η κρίση του Έβρου

Το ημερολόγιο έγραφε 28 Φεβρουαρίου 2020 όταν η Τουρκία ανακοίνωσε ότι άνοιξε τις πύλες της προς την Ευρώπη στον Έβρο για τους μετανάστες. Χιλιάδες μετανάστες μαζεύτηκαν στα σύνορα του Έβρου για να περάσουν στην Ελλάδα και συγκρούστηκαν σφοδρά με Έλληνες αστυνομικούς και στρατιωτικούς. Έτσι γεννήθηκε άλλη μία νέα κρίση στα ελληνο-τουρκικά.

Η Ελλάδα προσκάλεσε Ευρωπαίους αξιωματούχους στα σύνοα για να αποδείξει την θέση ότι "η Τουρκία εργαλειοποιεί τους μετανάστες κατευθύνοντάς τους στα σύνορα του Έβρου". Η Τουρκία από την άλλη κατηγόρησε την Ελλάδα "για απάνθρωπη βία στον Έβρο και για εγκατάλειψη στο θάνατο με τη βύθιση σκαφών όσων επιχειρούν να περάσουν το Αιγαίο".

Κατά τις συγκρούσεις αστυνομικών και μεταναστών που διήρκεσαν περίπου ένα μήνα κοινοποιήθηκε ότι σκοτώθηκαν δύο μετανάστες και τραυματίστηκαν δεκάδες. Το θέμα ετέθη στη σύνοδο κορυφής της ΕΕ. Κι η Αθήνα έκανε έτσι το πρώτο βήμα για να μετατρέψει τις ελληνο-τουρκικές διαφωνίες σε ευρω-τουρκικές.

Παρά την επιδημία

Καθώς διαρκούσε η ένταση στον Έβρο, ο Covid-19 άλλαξε την επικαιρότητα πρώτα στην Ελλάδα κι έπειτα στην Τουρκία. Στις δύο χώρες ξεκίνησαν να κοινοποιούν ημερησίως αριθμούς νεκρών. Οι ελληνο-τουρκικές σχέσεις που αναμενόταν να καταλαγιάσουν κατά τη διάρκεια της πανδημίας, μπήκαν εκ νέου σε κύκλο έντασης με την έκδοση αδείας ερευνών στις 30 Μάη από την Τουρκία για την ΑΕ "Τουρκικά Πετρέλαια" (TPAO) στις θαλάσσιες περιοχές μεταξύ Ρόδου-Καρπάθου-Κρήτης. Ο πρέσβυς της Τουρκίας στην Αθήνα, Burak Özügergin, εκλήθη να δώσει εξηγήσεις στο ελληνικό υπ. εξωτερικών.

Στις 9 Ιουνίου η Ελλάδα υπογράφει με την Ιταλία συμφωνία καθορισμού θαλασσίων ζωνών. Τον ίδιο μήνα Τουρκία κι Ελλάδα έκαναν επίδειξη δυνάμεων με χωριστές στρατιωτικές ασκήσεις.

Ορούτς Ρεϊς και NAVTEX

Η έκδοση NAVTEX από τουρκικής πλευράς περί των ερευνών που θα έκανε στις θαλάσσιες περιοχές μεταξύ των ελληνικών νησιών Κρήτης και Καστελορίζου το ερευνητικό σκάφος Oruç Reis στις 21 Ιουνίου, έθεσε τις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις σε συναγερμό. Αλλέπάλληλες NAVTEX έφεραν τους στόλους των δύο χωρών αντιμέτωπες. Η Τουρκία υποστηρίζει την άποψη ότι τα ελληνικά νησιά δεν έχουν δικαίωμα υφαλοκρηπίδας κι επομένως σε ΑΟΖ ενώ η Ελλάδα είναι της αντίθετης άποψης.

Στις 24 Ιουλίου το άνοιγμα εκ νέου του μουσείου της Α. Σοφίας ως χώρου λατρείας έγινε ένας από τους παράγοντες που επηρέασαν αρνητικά τις ήδη τεταμένες ελληνο-τουρκικές σχέσεις.

Στις 26 Ιουλίου η Τουρκία δήλωσε ότι θα κάνει ένα μήνα διάλειμμα στις έρευνες στην Αν. Μεσόγειο κι ανακοινώθηκε ότι θα επανεκκινήσουν οι διερευνητικές επαφές που είχαν διακοπεί στα 2016. Την ίδια μέρα ο Τούρκος πρόεδρος κάλεσε τηλεφωνικά τον Έλληνα πρωθυπουργό. Μερικές μέρες πριν την ανακοίνωση της ημερομηνίας επανεκκίνησης, η Ελλάδα κάνει ένα άξαφνο βήμα στις 6 Αυγούστου κι υπογράφει συμφωνία καθορισμού θαλασσίων ζωνών με την Αίγυπτο. Δηλώνει δε ότι η συμφωνία υπογράφεται έναντι της συμφωνίας Τουρκίας - Λιβύης. Η αντίδραση της Τουρκίας ήταν σκληρή: αξιολόγησε τη ελληνο-αιγυπτιακή συμφωνία ως "νομικά άκυρη και άνευ θεμελίου". Το Oruç Reis που βρισκόταν ελλιμενισμένο εστάλη ξανά στα νότια του Καστελορίζου κι οι ένοπλες δυνάμεις των δύο χωρών ετέθησαν ξανα σε κατάσταση συναγερμού. Οι καλοκαιρινές άδειες ακυρώθηκαν. Στις 12 Αυγούστου μία από τις φρεγάτες που συνόδευαν το ερευνητικό τουρκικό συγκρούστηκε με ελληνική.

Έναντι της κλιμάκωσης και με στόχο να εμποδίσει τη μετατροπή της πολεμικής σε πόλεμο η Γερμανία αποφάσισε στις 25 Αυγούστου να μεσολαβήσει. Οι προσπάθειές της έμειναν άκαρπες. Στο μεταξύ, η συμμετοχή πλοίων και αεροσκαφών από τις ένοπλες δυνάμεις Γαλλίας, ΗΠΑ, Αιγύπτου, Ισραήλ, Κύπρου και ΗΑΕ σε στρατιωτικές ασκήσεις που ανακοίνωσε η Ελλάδα στην Αν. Μεσόγειο, ενόχλησε την Τουρκία. Στις 31 Αυγούστου το πρακτορείο ειδήσεων AFP δημοσίευσε φωτογραφία Ελλήνων κομάντος να αποβιβάζονται στη Μεγίστη (Καστελόριζο) από πλοίο της γραμμής.

Η Τουρκία θεώρησε την εν λόγω φωτογραφία ως "απόδειξη του εξοπλισμού νησιών που έπρεπε να είναι αφοπλισμένα". Στις επόμενες μέρες, ανακοινώθηκε ότι η φωτογραφία είχε τραβηχτεί δύο χρόνια νωρίτερα κατά την αλλαγή φρουράς στο νησί. Στο διάστημα αυτό εκτοξεύονταν εκατέρωθεν κατηγορίες μέσω του τύπου των δύο χωρών κατά του τουρκικού κι ελληνικού τύπου "που θέλει να προκαλέσει πόλεμο".

Αντιδράσεις και προσδοκίες

Η επίσκεψη της πρώτης γυναίκας προέδρου δημοκρατίας στην Ελλάδα, Κ. Σακελλαροπούλου, στο Καστελόριζο που γιόρταζε 77 χρόνια από την απελευεθέρωση στς 13 Σεπτέμβρη, προκάλεσε την αντίδραση της Τουρκίας. Η πραγματοποίηση έπειτα, στις 14 του μηνός, κοινών ασκήσεων με τις ΗΠΑ στη Βόρεια Ελλάδα προκάλεσε δυσαρέσκεια στην Τουρκία. Τις ίδιες μέρες ο Έλληνας πρωθυπουργός παρουσίασε τα εξοπλιστικά σχέδια που είχαν τεθεί σε εκκρεμότητα εδώ και 10 χρόνια λόγω της οικονομικής κρίσης. Η Ελλάδα, ανακοινώθηκε, θα αγοράσει 18 πολεμικά αεροσκάφη τύπου Rafale από τη Γαλλία.

Στις 18 Σεπτεμβρίου ήρθαν ξανά στην επικαιρότητα ειδήσεις περί επανεκκίνησης του ελληνο-τουρκικού διαλόγου. Ο εκπρόσωπος της τουρκικής προεδρίας της δημοκρατίας με τη σύμβουλο του Έλληνα πρωθυπουργού επί των εξωτερικών ξεκίνησαν τις επαφές με τη διαμεσολάβηση της Γερμανίας.

Στις 28 Σεπτεμβρίου ο αμερικανός υπ. εξωτερικών επισκέφτηκε τις αμερικανικές βάσεις στην Κρήτη, την Αλεξανδρούπολη και τη Θεσσαλονίκη. Οι δηλώσεις του ενόχλησαν την Τουρκία. Σύμφωνα με τις ειδήσεις της 8ης Οκτωβρίου, η πραγματοποίηση στρατιωτικών ασκήσεων από την Ελλάδα στις 29 Οκτώβρη, μέρα εθνικής εορτής για την Τουρκία, κι από την Τουρκία στις 28 Οκτώβρη, μέρα εθνικής εορτής για την Ελλάδα, έφερε νέα ένταση στις σχέσεις των δύο χωρών. Στις 11 του μηνός, η κοινοποίηση NAVTEX περί της αποστολής του τουρκικού Oruç Reis εκ νέου στα ανοιχτά του Καστελορίζου προκάλεσε τη σκληρή αντίδραση της Ελλάδας.

Οι τηλεφωνικές επαφές του εκπροσώπου της τουρκικής προεδρίας της δημοκρατίας με τη σύμβουλο του Έλληνα πρωθυπουργού επαναλήφθηκαν στις 12 Οκτωβρίου. Τις ίδιες μέρες ο Έλληνας πρωθυπουργός δήλωσε ότι "η αποστολή του τουρκικού Oruç Reis εκ νέου στα ανοιχτά του Καστελορίζουη την ώρα που αναμένεται μια ημερομηνία για την έναρξη διαλόγου από την Τουρκία, δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή. Υπ'αυτούς τους όρους δεν γίνεται διάλογος". Με την ανάμιξη του ΝΑΤΟ οι προγραμματισμένες ασκήσεις ακυρώθηκαν κι από τις δύο πλευρές. 

Το θέμα της Τουρκίας ετέθη στη σύνοδο κορυφής της ΕΕ στις 15-16 Οκτωβρίου. Η Ελλάδα ζήτησε από τις χώρες μέλη την εφαρμογή εμπάργκο όπλων και κυρώσεων στην Τουρκία όσο το Oruç Reis δεν αποσύρεται. Η σύνοδος κατέληξε στην παραπομπή της λήψης αποφάσεων στη σύνοδο του Δεκεμβρίου.

Στις 18 Οκτωβρίου νικητής των προεδρικών εκλογών στη "Βόρεια Κύπρο" (sic) ανεδείχθη ο Ersin Tatar, υποστηρικτής της "λύσης δύο χωριστών κρατών στην Κύπρο".

Στις 26 Οκτωβρίου ο ρώσσος υπουργός εξωτερικών επισκέπτεται την Αθήνα. Η δήλωσή του περί "του δικαιώματος της Ελλάδας να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 μίλια" προκάλεσε ικανοποίηση στην Αθήνα κι ενόχληση στην Άγκυρα.

Στις 30 του μηνός ο Έλληνας πρωθυπουργός παρουσίασε τα συλλυπητήρια και τη λύπη του ελληνικού λαού σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Τούρκο πρόεδρο λόγω σεισμού στα περίχωρα της Σμύρνης.

Στις 11 Νοεμβρίου ο Αιγύπτιος πρόεδρος επισκέφτηκε την Αθήνα. Δήλωσε ότι "η Αίγυπτος θα σταθεί στο πλευρό της Ελλάδας έναντι πιθανής απειλής στο μέλλον". Στις 15 του μηνός, η συμμετοχή του Τούρκου προέδρου στην τελετή εγκαινίων της ακτής Βαρωσίων που ήταν κλειστή από το 1974 στη "Βόρεια Κύπρο" προκάλεσε νέα σκληρή αντίδραση από πλευράς Αθήνας. Η επίσκεψη Ερντογαν καταδικάστηκε στη σύνοδο Δεκεμβρίου της ΕΕ. Στις 29 το Oruç Reis απεσύρθη εκ νέου προς ελλιμενισμό. Η Αθήνα αξιολόγησε θετικά την εξέλιξη. Κι η Άγκυρα δήλωσε πως "ήταν έτοιμη για διάλογο με την Ελλάδα". Από την πλευρά της, η Αθήνα επεσήμανε "την ανάγκη χρόνου για να επιδείξει η Τουρκία σταθερότητα και συνέπεια", ώστε να παραβρεθεί στο τραπέζι του διαλόγου.

Το θέμα της Τουρκίας ετέθη ξανά στη σύνοδο κορυφής της ΕΕ στις 10-11 Δεκεμβρίου. Η σύνοδος συνέστησε στην Τουρκία "να επιδείξει προσοχή στις ενέργειες και την στάση της ως τη σύνοδο Μαρτίου της ΕΕ" και προειδοποίησε περί της εφαρμογής κυρώσεων σε αντίθετη περίπτωση.

Θα γίνει αποκλιμάκωση το 2021;

Μετά από την απόφαση της τελευταίας συνόδου της ΕΕ παρατηρείται ένα είδος αποκλιμάκωσης στις ελληνο-τουρκικές σχέσεις. Η τελευταία NAVTEX περί πραγματοποίησης ερευνών του Oruç Reis εντός τουρκικών χωρικών υδάτων ως τον Ιούνιο του 2021, αντιμετωπίστηκε θετικά στην Ελλάδα και λειτουργεί υπέρ των προσδοκιών διαλόγου.

Στις 26 Δεκεμβρίου, η Τουρκία καταδίκασε την ανακοίνωση στρατιωτικών ασκήσεων από την Ελλάδα μεταξύ 3 Ιανουαρίου και 23 Φεβρουαρίου. Παρόλα αυτά, η Αθήνα δήλωσε ότι περιμένει από την Άγκυρα μια ημερομηνία για την έναρξη διαλόγου. Διπλωματικοί παρατηρητές εικάζουν με μετριοπαθείς δηλώσεις τους ότι ο διάλογος αυτός μπορεί πιθανά να ξεκινήσει στα τέλη Ιανουαρίου, εάν ως τότε δεν προκύψει πρόκληση από τις δύο πλευρές.

Η Άγκυρα κάνει λόγο για διάλογο επί κάθε διαφωνίας όπως το καθεστώς των νησιών, ο αφοπλισμός και οι αέριες και θαλάσσιες ζώνες. Η Αθήνα θέτει όρο ως όρο μόνο τον καθορισμό θαλασσίων ζωνών αρμοδιότητας όπως των υφαλοκρηπίδων και  των ΑΟΖ.

 

Από τον ίδιο συντάκτη