Από τη Θεσσαλονίκη στη Μυτιλήνη με... ποδήλατο

Από τη Θεσσαλονίκη στη Μυτιλήνη με... ποδήλατο
Source Date: 01/11/2010
Source Url: https://www.youtube.com/watch?v=wqQB5oEEQPI

του Sunay Akın: συνέντευξη με τον Levent Deniz συγγραφέα του βιβλίου "Κάτω απ'τον ίσκιο της ιτιάς στη Λέσβο" (Midilli'de Söğüdün Gölgesinde)

Τις μέρες που μεταδίδεται η εκπομπή μας, έχουμε μια έκθεση βιβλίου στην Κωνσταντινούπολη, έτσι; και στους πάγκους της παρουσιάζονται χιλιάδες βιβλία, δεν ξέρετε τί να πρωτοδείτε..., κι όταν απλώσετε το χέρι, σίγουρα θα πιάσετε αυτό εδώ το βιβλίο: το "Κάτω από τον ίσκιο της ιτιάς στη Λέσβο" του Λεβέντ Ντενίζ ... το έργο ενός νέου συγγραφέα. Τώρα καλώ τον Λεβέντ να έρθει από εκεί που κάθεται ανάμεσά σας δίπλα μου. Καλωσήρθες Λεβέντ.

Ευχαριστώ

Βεβαίως υπάρχουν χιλιάδες βιβλία και διαλέγω απ'αυτά ειδικά το δικό σου. Θέλω να μου πεις, αγαπητέ Λεβεντ, πώς σου ήρθε να γράψεις ένα τέτοιο βιβλίο; Μην το πάρεις στραβά, δεν κάνω ανάκριση... Ξέρετε, αγαπητοί τηλεθεατές, πόσο διστάζω να κάνω τέτοιες ερωτήσεις, αισθάνομαι παράξενα λες και ρωτώ (σαν εισαγγελέας) "γιατί έγραψες αυτό το βιβλίο; ε; λέγε!", αλλά όχι, δεν μας αρέσει κάτι τέτοιο, του στυλ "συ το'γραψες αυτό;"

Ναι ναι εγώ

Αυτό ήταν ωραίο τώρα, και για πες μου μάστορα, από που σού ήρθε να το γράψεις;

Ναι, πρέπει να πάμε λίγο πίσω, στο παρελθόν: στα 2002, είμαι μέλος διοικητικού συμβουλίου Αθλητικού Συλλόγου στην Κωνσταντινούπολη κι έχουμε μια ομάδα ποδηλατών. Και στη Θεσσαλονίκη έχει μια ομάδα τον Π.Α.Ο.Κ., που έχει κι αυτή ομάδα ποδηλατών. Κάνουμε λοιπόν μια συνεργασία...

Μισό λεπτό! εμείς κουβεντιάζαμε για βιβλία, τί δουλειά έχουν τα ποδήλατα; ... μμμ και λοιπόν ;

Κάνουμε λοιπόν μια συνεργασία και ξεκινάμε από το σπίτι που γεννήθηκε ο Ατατούρκ στη Θεσσαλονίκη να πάμε στο Παλάτι του Ντολμαμπαχτσέ όπου πέθανε, για μια ποδηλατική διαδρομή 650 χλμ.

Κάνετε λοιπόν πεντάλι Έλληνες και Τούρκοι ποδηλάτες και ... εδώ βλέπουμε τη σχετική αφίσα

Μια ωραία αφίσα, με τη ρόδα, το σύμβολο της ειρήνης ...

Ναι και το μοτίβο ήταν "όσο γυρνούν τα πεντάλια, θα διαρκεί η ειρήνη"

Εδώ τους βλέπουμε να κάνουν πεντάλι στη Θεσσαλονίκη, αλλά εμείς πρέπει να προχωρήσουμε κατευθείαν στο θέμα του βιβλίου...

Ναι... όσο εξελισσόταν το ταξίδι, προέκυψε η εξής κατάσταση: όσο κι αν είχαμε οργανώσει τη διαδρομή απο κοινού, στέκονταν κάπως μακρυά ο ένας από τον άλλον, αυτοί κινούνταν συγκεντρωμένοι μεταξύ τους, κι εμείς το ίδιο σαν γκρουπ μόνο του, τρώγαμε βραδυνό χώρια αυτοί, χώρια εμείς, κι όσο προχωρούσε η διαδρομή και περνούσαν οι μέρες, αρχίσαμε να δίνει ο ένας στον άλλον μπουκάλια νερό και να τρώμε βραδυνό στο ίδιο τραπέζι, μαζί, μέχρι που στο τελευταίο σημείο που φτάνουμε, στον Οίκο των Εκπαιδευτών Διασωστών, αφήνουμε όλοι τα ποδήλατα κάτω κι αγκαλιαζόμαστε. Παρόλο που είμασταν όλοι πολύ κουρασμένοι, χοροπηδούσαμε όλοι, όχι μόνο επειδή καταφέραμε και κάναμε 650 χιλιόμετρα, αλλά επειδή λέγαμε, διερωτώμασταν "άραγε κάναμε τίποτα μ'αυτό; συμβάλουμε σε κάτι έστω και στο παραμικρό;" και χαιρόμασταν μ'αυτό το ερώτημα.

Στη φωτογραφία αυτή τους βλέπουμε την τελευταία μέρα στο Ντολμαμπαχτσε, δίπλα απ'το κρέβατι όπου απεβίωσε ο Ατατουρκ [...] Εντάξει, ας έρθουμε τώρα στο βιβλίο, αυτά έγιναν το 2002, έτσι;

Ναι, το θέμα του βιβλίου πρόεκυψε από το ερώτημα του κατα πόσον είμαστε φίλοι, όσο κι αν είμαστε γείτονες. Φίλοι λοιπόν δεν είμαστε (ας μη γελιόμαστε). Κι έτσι άρχισα να κοιτώ, να ψάχνω τις ρίζες μου, την καταγωγή μου που είναι από τη Λέσβο. Απο εκεί μετακινήθηκαν εδώ οι δικοί μου, διότι ξέρετε αυτήν την έννοια της ανταλλαγής πληθυσμών, οι δικοί μου αναγκάστηκαν να έρθουν λίγο πριν την Ανταλλαγή μ'ενα καΐκι στην Ανατολία, στις ακτές της Χαβράν (ΣτΕ: νότια του Αδραμμυτίου). Κι τότε άρχισα και διάβαζα λοιπόν ένα σωρό βιβλία σχετικά με την Ανταλλαγή, αφηγήσεις ανταλλαγέντων, κι είπα "και οι αφηγήσεις των δικών μου μοιάζουν με αυτές που διαβάζω, άραγε θα κατάφερνα να τις περάσω στο χαρτί, σε βιβλίο;". Απο εδώ λοιπόν ξεκίνησα να το σκέφτομαι κι άρχισα να γράφω.

Από εκείνη τη γενιά ζούσε κανείς τη δεκαετία του 2000; Από τα παιδιά δηλαδή εκείνων που ήρθαν με την ανταλλαγή...

Από τη μεριά του πατέρα μου ζούσε η σύζυγος του αδερφού του πατέρα του, δηλαδή, μια μεγάλη "θεία" μου. Και μ'εκείνη επιχείρησα μια έρευνα προφορικής ιστορίας, με αυτή συζήτησα το θέμα, διότι ήταν νύφη του προ-προ-πάππου μου. Έζησαν μαζί κι έμαθε πολλά πράγματα από τους μεγαλύτερούς της. Συνεπώς αυτά μου μετέφερε. Λίγο αργότερα σκέφτηκα ότι αυτά όλα δεν θα αρκούσαν σαν υλικό κι ότι έπρεπε να πάω στη Λέσβο, και πήγαμε λοιπόν ταξίδι του μέλιτος με τη σύζυγό μου, μόλις είχαμε παντρευτεί.

Πάρα πολύ ωραία, δηλαδή, πήγατε στα μέρη των προγόνων σας απ'όπου μετανάστευσαν, οπότε μπορείς να μας δείξεις το μέρος αυτό πάνω στο χάρτη της Λέσβου;

Ναί εδώ είναι η πρωτεύουσα, την λεν Μυτιλήνη, και το μέρος που πήγαμε είναι αυτό εδώ, το χωριό Άγρα.

Ας δούμε λοιπόν φωτογραφίες από το χωριό, από έναταξίδι που ξεκίνησε με ποδήλατο, κι ήρθες λοιπό στο χωριό και τι βλέπεις; τί είδες;

Πρώτα πρώτα είχε μια κεντρική πλατεία, αυτήν ακριβώς που μου είχαν αναφέρει οι παππούδες, με έναν πλάτανο όπου μέσα στον κορμό του έρρεε νερό, κι αυτό το πράγμα με επηρέασε ως εξής : "εγώ μπορεί να είμαι εδώ αυτήν την στιγμή, αλλά μπορεί κι οι παππούδες μου 70-80 πριν να ήπιαν νερό, να ακουμπούσαν στο δέντρο που ακουμπώ... Στη φωτογραφία αυτήν βλέπουμε το ελληνορθόδοξο νεκτροταφείο, την εβγαλα διότι όταν ετοίμαζα την πλοκή, τη δομή του βιβλίου, μίλησα για ένα ρωμέικο νεκροταφείο, και πήγα να το δω από κοντά ...

Υπήρχε κάποιου είδους λογοτεχνικής μεταφοράς με νεκροταφείο στο βιβλίο;

Ναι, τώρα ας πούμε ότι οι άνθρωποι κείτονται στο μυθιστόρημα και στην πραγματικότητα εκεί στο νεκροταφείο...

Ωραία, εδώ λοιπόν βλέπουμε τον πλάτανο και την κουφάλα που έχει σχηματιστεί στον κορμό ...

όπου άνετα χωράν δύο άτομα και μέσα υπάρχει μια βρυσούλα. Κι από πάνω, μάλλον οι ντόπιοι, βάλαν έναν χάρτη του νησιού.

Ωραία, μαζεύεις το υλικό σου, τα βλέπεις και τα ζεις όλα αυτά, δέντρα, ίσκιους, νεκροταφεία...

Κι αρχίζω να γράφω, κι αυτό που είχα κατα νου ήταν ένα είδος ερωτικής ιστορίας, μάλλον μιας ανεκπλήρωτης ερωτικής ιστορίας, μεταξύ ενός τούρκου και μιας ρωμιάς. Μέσα υπήρχαν όλα όσα μου είχαν αφηγηθεί οι παππούδες μου, οι χαρακτήρες είναι εμπνευσμένοι από τις διηγήσεις τους, απλά έβαλα μια Ρωμιά κοπέλα ανάμεσα σε όλα αυτά, κι αφήνω τα υπόλοιπα να τα διαβάσουν οι αναγνώστες. [...]

[από το αρχείο του Turkey Today, φωτογραφία που φέρεται να ανήκει στην οικογένεια Komili, γνωστή σήμερα κι ως εταιρεία παραγωγής - συσκευασίας ελαιολάδου στην Τουρκία, μπροστά από ελαιοτριβείο στο χωριό Κώμη στην ανατολική Λέσβο]

Έχουμε ένα πραγματικά ωραίο βιβλίο, εγώ κάνω τώρα πως δεν το διάβασα για να θέσω ορισμένες ερωτήσεις: διάβασες λοιπόν πολλές πηγές για την ανταλλαγή

Ναι και τουρκικές κι ελληνικές κι είδα ότι οι δικές μας είναι λιγότερες, στην ελληνική λογοτεχνία έχουμε πολλά κείμενα, κι ο λόγος κατ'εμέ είναι ότι από την Ανατολία έφυγε 1.5 εκατομ. κόσμος ενώ από την Ελλάδα 350.000 άνθρωποι, κι από την άλλη, ο λαός της Ανατολίας υποδέχτηκε καλά όσους ήρθαν κι απάλυνε τον πόνο τους, ενώ στην Ελλάδα αυξήθηκε ο πληθυσμός κατά 1/8 κι άρχισαν να μοιράζονται τις δουλειές, το φαγητό... και προέκυψε μια δύσκολη κατάσταση.

Ναι, δηλαδή εκεί έχουμε μια πρόσληψη της αύξησης του πληθυσμού σαν απειλή, πράγμα που δεν γίνεται στην Ανατολία...

Και τί είχαμε στη συνέχεια ; εκεί, ο πόνος βγήκε, ξεδιπλώθηκε στο χαρτί, στη λογοτεχνία..

Δηλαδή η λογοτεχνία προέρχεται κατά το πλείστον από πόνο;

Νομίζω ναι, ότι ο πόνος έχει ένα ρόλο..

Πράγματι, αν το δούμε σε παγκόσμια κλίμακα, μιλάμε τώρα για τους Ρωμιούς που έφυγαν από εδώ, αλλά αν δούμε πόσο δυνατή λογοτεχνία έχει κι η Λατινική Αμερική, βλέπουμε κι εκεί πόνο, δάκρυ...

Πράγματι...

Κι η Ανατολία είναι έτσι...

Ναι, σ'ενα βιβλίο που διάβασα, είχε μια σημείωση για την Αθήνα, τη δεκαετία του 1970 που έχει τις γειτονιές της περιφέρειας όπου μεταναστεύουν τότε ακόμα άνθρωποι, κι είναι πάλι οι πιο φτωχές. Για σκεφτείτε το: 50 χρόνια μετά από την ανταλλαγή, βγαίνει πόνος και δυσκολία σε αυτά τα μέρη... κι ίσως αυτό το πράγμα βγήκε στο γραπτό εκεί, πολύ πιο γρήγορα απ'ό,τι βγήκε σ'εμάς.

Πόσο διήρκεσε η έρευνα, η συγγραφή του βιβλίου σου;

Έχω μια δουλειά ως επαγγελματίας, μπορούσα συνεπώς κι έγραφα μόνο απογεύματα και σαββατο-κύριακα. Το έβγαλα σε 8 μήνες αλλάας μην ξεχνάμε ότι ξεκίνησα στα 2002...

 

 

 

 

Από τον ίδιο συντάκτη