Συνάντηση κοινωνικού δαρβινισμού και φασισμού

Συνάντηση κοινωνικού δαρβινισμού και φασισμού
Source Date: 01/04/2020
Source Url: https://artigercek.com/yazarlar/umitkardas/sosyal-darwinizm-in-fasizmle-bulustugu-kavsak

του Ümit Kardaş: Η Τουρκία οδεύει προς τη 'διαλογή', δηλ. στο σταυροδρόμι που συναντιούνται κοινωνικός δαρβισνισμός και φασισμός

O κορονοϊός εξέθεσε στο πλήρες φως τις εκτός λογικής κι εκτός ανθρωπιάς αντιλήψεις και την αδιαφορία των πολιτικών στελεχών των χωρών που είναι στην αιχμή του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος. Ιδιαίτερα ο πρωθυπουργός του Η. Β. Johnson κι ο πρόεδρος των ΗΠΑ Trump μας έφεραν στη μνήμη τον Κοινωνικό Δαρβινισμό όσο και να αναθεώρησαν εκ των υστέρων τις πολιτικές τους.

Η θεωρία του Κοινωνικού Δαρβινισμού εμφανίστηκε τον 19ο αιώνα με την εργασία του Thomas Robert Malthus «Δοκίμιο περί του πληθυσμού» και τη σκέψη περί « επιβίωσης του πιο δυνατού» του Herbert Spencer, χρησιμοποιήθηκε στον οικονομικό φιλελευθερισμό του laissez-faire κι ως στήριγμα σε ρατσιστικές, φασιστικές ιμπεριαλιστικές αντιλήψεις στο κοινωνικό και το πολιτικό πεδίο. Έφερε μαζί της τον αποκλεισμό του αδύναμου, του ασθενούς, του φτωχού, του κατηγορουμένου, του αναπήρου και του ηλικιωμένου, υποστήριξε σχετικές πολιτικές κι ως αποτέλεσμα η Ευρώπη κι η Αμερική έζησαν σφαγές.

Στην αντίληψη του Κοινωνικού Δαρβινισμού ο πόλεμος είναι η βασική αρχή της φύσης. Ο πόλεμος που επιβάλει με τη βία το δίκαιο του ισχυρού, θεωρείτα ως φυσική επιλογή. Η μετατροπή του σε ολικό πόλεμο, σε πόλεμο δίχως όρια, περιγράφεται σαν ένα ζήτημα επιβίωσης με ένα λόγο ‘αποκαλυπτικό’. Η ένταση, η σύγκρουση ή ο πόλεμος θέτουν ένα θέμα δικαίου και γίνονται μέσα για μια πορεία προς τη ‘φυσική επιλογή’. Το σχήμα 'ο ισχυρός έχει το δίκιο κι ο αδύναμος καταστρέφεται με τεχνικά μέσα' εφαρμόστηκε από τη ναζιστική Γερμανία στο πιο ακραίο σημείο. Ο Πρίμο Λέβι που βίωσε το Auschwitz μας προειδοποιεί φοβούμενος για την έλλειψη δύναμης, για την αδυναμία της ανθρωπότητας και για το ενδεχόμενο της επανάληψης όλων όσων βιώθηκαν. Εφιστά την προσοχή πάνω στο ότι οι κύριοι του θανάτου είναι ακόμα ζωντανοί και στο ότι τα τρένα του θανάτου περιμένουν δίπλα μας να αναχωρήσουν ξανά.

*

Επιρροές του Κοινωνικού Δαρβινισμού κατά την οθωμανική εποχή εμφανίζονται στα κείμενα διανοουμένων όπως οι Ahmet Mithat Efendi, Abdullah Cevdet, Rıza Tevfik, Beşir Fuad και Cenap Şahabettin. Με την αναδόμηση του οθωμανικού στρατού στα 1885, ο γερμανός Colmar von der Goltz Paşa μετέφερε το πνεύμα του Κοινωνικού Δαρβινισμού στο στράτευμα. Οι Serhan Yücel και M. Murat Taşar αξιολογούν την περίπτωση αυτή ως εξής: «Οι σκέψεις περί ολικού πολέμου του von der Goltz τέθησαν σε εφαρμογή μετά το 1908 από πλευράς των ηγετών του κόμματος Ένωσης και Πρόοδος. Με τη πίστη ότι το μοντέλο του γερμανικού στρατού θα αποτελούσε λύση, οι ιδέες του von der Goltz έγιναν εύκολα αποδεκτές. Στην πραγματικότητα οι Οθωμανοί διανοούμενοι εξέταζαν τη θεωρία της φυσικής εξέλιξης με στόχο την εξεύρεση λύσης στα κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά προβλήματα μέσα στα οποία ζούσαν. Η πρόσληψη μιας απειλής σε συνδυασμό με την υποχώρηση από εδάφη όπου η οθωμανική κυριαρχία διαρκούσε για αιώνες, έφεραν μαζί τους τη σύλληψη μιας στρατιωτικοποιημένης κοινωνίας» (από τη μελέτη: Sosyal Darwinizm: Ortaya Çıkışı, Gelişimi Ve Erken Cumhuriyet’e’ Etkisi)

Στα πρώτα χρόνια της Κεμαλικής Δημοκρατίας, ο Κοινωνικός Δαρβινισμος έγινε δεκτός ως πηγή νομιμοποίησης καθώς το μέσον της δόμησης έθνους ήταν ο εθνικισμός. Βγαίνοντας από έναν ολικό πόλεμο, μετά τον Α΄ παγκόσμιο πόλεμο και τον πόλεμο της Ανεξαρτησίας, το ζήτημα της επιβίωσης κέρδισε σε διάρκεια και πορεύτηκε πλάι στην κατασκευή του Έθνους-κράτους με την πρόβλεψη της διαρκούς ετοιμότητας εν όψει ενός ολικού πολέμου. Λόγω του ζητήματος της επιβίωσης, το έθνος-κράτος αισθάνεται την ανάγκη ανθρώπων υγιών ψυχή τε και σώματι, και πειθαρχημένων, που θα θυσιαστούν ανα πάσα στιγμή για την κοινωνία. Στην εισαγωγική σελίδα κάθε τεύχους της Στρατιωτικής Επιθεώρησης που άρχισε να εκδίδεται στα 1927, βρίσκονταν τα λόγια του Ziya Gökalp: «Μη λες έχω δικαιώματα, δεν υπάρχουν δικαιώματα, υπάρχει καθήκον, το δικαίωμα είναι του έθνους, η δόξα είναι αυτουνού, το σώμα είναι δικό σου, η ζωή δική του, πέθανε εσύ να ζήσει αυτό, το αίμα που θα χυθεί είναι δικό του …». Στο κείμενο που ετοίμασε ο υπουργός παιδείας Reşit Galip και πέρασε στις αίθουσες στα 1933, τονίζεται το άτομο που αφιερώνεται στην ύπαρξη του τουρκικού έθνους και του οποίου το σώμα κι ψυχή ανήκει στο κράτος. Με το σκεπτικό της ‘επιλογής’ του Κοινωνικού Δαρβινισμού, όσοι δεν είναι Τούρκοι και Μουσουλμάνοι κι όσοι δεν αισθάνονται τα παραπάνω αισθήματα, υπάγονται σε εκτοπισμούς, δηώσεις ή άρνηση: «απλώς δεν υπάρχουν».

Κατά την κατασκευή του έθνους το ανθρώπινο σώμα μετατράπηκε σε μέσο της πολιτικής δομής του κράτους μέσω αθλημάτων με στρατιωτικό χαρακτήρα. Το κράτος αναλαμβάνει το ρόλο να αναπτύξει το ανθρώπινο σώμα μέσω των σπορ και της γυμναστικής. Με την ανάπτυξη της κρατικής ιδιοκτησίας επί του σώματος του ανθρώπου, η ανάπτυξη του κράτους ενώθηκε μαζί με την παραπομπή σωμάτων στο θάνατο. Η σχέση μεταξύ φασισμού και Κοινωνικού Δαρβινισμού είναι αναμφίβολη. Ο πολιτικός επιστήμονας Andrew Heywood περιγράφει ως εξής τη συνάντησή τους: «Η δαρβινική σκέψη μπόλιασε στον φασισμό την πολιτική αξία ή το κριτήριο του καλού ως δύναμης και του κακού ως αδυναμίας. Αντίθετα με την παραδοσιακή ή τη θρησκευτική αξία της συμπάθειας, της συναίσθησης, του οίκτου της ανθρωπότητας, στο φασισμό αξίες όπως η ελεημοσύνη, το καθήκον κι η υπακοή γίνονται σεβαστές ως αξίες που βασίζονται στον πόλεμο. Όταν ο πόλεμος στολίζεται με τη νίκη, η λατρεία αφιερώνεται στη δύναμη και στην αντοχή. Ομοίως η αδυναμία γίνεται αντικείμενο κοροϊδίας κι η εξολόθρευση του αδύναμου ή του ανεπαρκούς τυγχάνει ανοχής ως και συναίνεσης. Οι αδύναμοι θυσιάζονται για το κοινό συμφέρον διότι η επιβίωση μιας κατηγορίας είναι πιο σημαντική από τη ζωή καθενός μέλους ξεχωριστά. Αντίθετα με αυτά, η ανθρωπιστική προσέγγιση συνιστά την προστασία του αδύναμου. Στο φασισμό αδυναμία κι ελευθερία δεν χωρούν και πρέπει να εξαφανιστούν». Η αλήθεια είναι ότι οι κύριοι του θανάτου που αποφασίζουν τον πόλεμο δεν επηρεάζονται από αυτόν ενώ επηρεάζονται τα εκατομμύρια των ανθρώπων που αποτελούν την πλειοψηφία ως παιδιά, γυναίκες ή ηλικιωμένοι, πεθαίνοντας σε φρικτές διαδικασίες ή παίρνοντας το δρόμο της προσφυγιάς. Απέναντι σε αυτά τα απάνθρωπα αποτελέσματα οι ισχυρές χώρες κι όσες αναλαμβάνουν δουλειά υπεργολάβου μένουν αδιάφορες κοιτώντας με την οπτική της ‘διαλογής’.

Σε τι σημείο βρίσκεται σήμερα η Τουρκία μ’ένα καθεστώς δίχως δυνατότητες ελέγχου όπου όλες οι εξουσίες έχουν συγκεντρωθεί στα χέρια ενός ανδρός; Συνεχίζει να εκθέτει σε κίνδυνο εντός της επικράτειας μια ξένης χώρας, δίχως αεροπορική υποστήριξη, τους στρατιώτες της, καθαγιάζοντας το θάνατο είτε στο εξωτερικό, είτε στο εσωτερικό καθώς θεωρεί τον Κοινωνικό Δαρβινισμό πρόσφορο για την αντίληψή της περί επιβίωσης και ολικού πολέμου. Δίνει κίνητρα για την κατασκευή μεγάλων κτηρίων,  υπό το μανδύα του αστικού μετασχηματισμού, σε περιοχές με χαρακτηριστικά μεγάλων αποδόσεων για ραντιέρηδες, αντί να εισάγει βελτιώσεις για τα κτήρια που αντιμετωπίζουν κινδύνους σε περίπτωση σεισμού. Συμπεριφέρεται διευκολύνοντας την ‘επιλογή’, παρόλο που γνωρίζει εκ των προτέρων τις συνέπειες των επιλογών της κι αδιαφορώντας για τους ανθρώπους που ζουν με τον κίνδυνο του θανάτου. Συμπεριφέρεται ανεπαρκώς και καθυστερημένα στη λήψη μέτρων έναντι μιας μεταδοτικής ασθένειας που δημιουργεί σοβαρά ζητήματα σε παγκόσμια κλίμακα. Στηρίζει πολιτικές που αντίκεινται στο ‘κοινωνικό’ χαρακτήρα του κράτους, όπως περιγράφεται στο σύνταγμα. Δεν αποφασίζει να απαγορεύσει για ένα περιορισμένο διάστημα την κυκλοφορία στους δρόμους, καταβάλοντας τους μισθούς των ανθρώπων που εργάζονται, τουλάχιστον στις περιοχές με το μεγαλύτερο ρίσκο, ώστε να ανακόψει την ταχύτητα διάδοσης της επιδημίας στα πλαίσια των συστάσεων του Επιστημονικού Συμβουλίου.

Διότι η κυβέρνηση έχει ήδη ξοδέψει σε ζητήματα αχρείαστα, μεταφέροντας στο δημόσιο ταμείο, το χρήμα που έμπαινε στην άκρη για τις δύσκολες ώρες στην Κεντρική Τράπεζα. Αγνοούμε τι έχει μείνει από τα χρήματα που συγκεντρώνονταν στο Ταμείο Ανεργίας ενώ τα χρήματα αυτού του Ταμείου δεν κινητοποιούνται. Τι συζητάμε όμως περί καθηκόντων κοινωνικού κράτους, εδώ η κυβέρνηση ζητά ως συνέπεια των λανθασμένων πολιτικών της βοήθεια από τους πολίτες σε χρήμα. Απαγορεύοντας την έξοδο από το σπίτι των ηλικιωμένων άνω των 65 που διαμένουν μαζί με τις οικογένειές τους κατά πλειοψηφία, κι επιτρέποντας στα άλλα μέλη των οικογενειών να εργάζονται, εκθέτει σε κίνδυνο τις ζωές τους. Έρχεται έτσι στο σημείο κορύφωσης του ανορθολογισμού.

Αντί να πάρει υπόψη τις λογικές και θεμιτές ενστάσεις των ανθρώπων που παραμένουν εν ζωή εργαζόμενοι, η κυβέρνηση επιδιώκει να τους κρατά σπίτι, τους συλλαμβάνει κι απειλεί την κοινωνία. Αντί να συμπεριφερθεί με κριτήριο παραδοσιακές και θρησκευτικές αξίες όπως η αγάπη, το έλεος κι η συμπάθεια, ζητά υπακοή κι ελεημοσύνη, τις αξίες εκείνες του φασισμού που βασίζονται στον πόλεμο. Εξαιρεί τους καταδικασθέντες και τους κρατουμένους για πολιτικά αδικήματα κάνοντας διακρίσεις κατά τη μείωση των ποινών στους κρατουμένους στα σωφρονιστικά καταστήματα, ενώ έπρεπε να εγγυηθεί για το δικαίωμα στη ζωή όλων.

Με τον δάκτυλο της παρούσας κυβέρνησης και με την αδιαφορία της ανεπαρκούς αντιπολίτευσης, η Τουρκία οδεύει στο σταυροδρόμι που συναντιούνται κοινωνικός δαρβισνισμός και φασισμός, δηλαδή στην 'επιλογή'.

Από τον ίδιο συντάκτη