Περνάει κρίση ο Ερντογαν;

του Ruşen Çakır: Γεια σας, καλημέρα σας, έχουμε μαύρα σύννεφα πάνω από την Τουρκία: σεισμούς, ξεπαγιασμένους ανθρώπους, ένα περίεργο δυστύχημα στο αεροδρόμιο και

Βέβαια ο πιο εύκολος δρόμος είναι να τα προσπερνάμε όλα αυτά, ειδικά τις φυσικές καταστροφές, με ένα "ε, είναι δουλειά του Θεού", και τα δυστυχήματα με ένα "ε ! να συμβαίνουν αυτά". Όταν όμως τα δούμε όλα αυτά συνολικά, σφαιρικά, βλέπουμε ότι δεν πρόκειται για ένα μόνο ατύχημα κάθε φορά. Για παράδειγμα, το δυστύχημα στο αεροδρόμιο δεν εξηγείται με ένα απλό ανθρώπινο λάθος. Είναι ένα πολύ πιο σύνθετο γεγονός που έχει να κάνει με την πολιτική των μεταφορών και των συγκοινωνιών στην Τουρκία, με την κατασκευή του τρίτου αεροδρομίου και με την επιδίωξη αυτής της ιδιωτικής εταιρείας να είναι φτηνή [αεροπορική]. [...] Ή στο συμβάν στο Βαν [αποκλεισμός ανθρώπων από χιονοστιβάδα], που πήγαν ομάδες διάσωσης να σώσουν προηγούμενες ομάδες διάσωσης ... έχουμε κάτι που και 50 χρόνια πριν, δεν άρεσε στην Τουρκία. Όλα αυτά δείχνουν ότι δεν πρόκειται για "δουλειά του Θεού", ότι δεν είναι απλά μια φυσική καταστροφή. [...]

Με όλα αυτά το ένα μετά το άλλο, ο άνθρωπος χαλιέται κι η πιο σημαντική ενόχληση είναι, κατ'εμέ, ένα αίσθημα ανασφάλειας στην Τουρκία. Ας το δώσουμε σαν εικόνα: είδαμε τον πρόεδρο να μιλά, όταν φθάνει η είδηση με τη χιονοστιβάδα, σε συγκέντρωση στο Kirikkale κι ως γνωστόν, τα μεγάλα μήντια – ειδικά τα κανάλια των «ειδήσεων» που αρπάν την είδηση μέχρι να ακουμπήσει το κρέας κάτω από τα νύχια... -  μεταδίδουν ομιλίες Ερντογαν από την αρχή ως το τέλος. Είναι υποχρεωμένα να το κάνουν αυτό σύμφωνα με έναν άγραφο νόμο. Ενώ λοιπόν μεταδίδουν ομιλία Ερντογαν, έρχονται οι ειδήσεις με τη χιονοστιβάδα, κι ορισμένα κανάλια κόβουν την οθόνη στα δύο, κι από το ένα παράθυρο βλέπουμε ομάδες διάσωσης, από το άλλο, τον Ερντογαν να μιλά. Κι εκεί που λέει, λέει, λέει – ξέρουμε ότι οι ομιλίες μεταδίδονται και στα κοινωνικά δίκτυα – ρίχνει ένα «ας τους συγχωρέσει ο Θεός», λέει ότι αυτού του είδους οι καταστροφές είναι απειλές, και μετά συνεχίζει σαν να μη συνέβη τίποτα στο θέμα της ομιλίας του, τις «εργατικές κατοικίες» κτλ κτλ..

Το γεγονός αυτό είναι πολύ εντυπωσιακό. Χρόνια παρακολουθώ τον Ερντογαν ως δημοσιογράφος, από τότε που ήταν πρόεδρος της περιφερειακής του κόμματος Ευημερίας στην Κων/πολη και ξέρω τα διαφορετικά στάδια της πορείας του. Στην αναμετάδοση από το Kirikkale, στη κομμένη, ας πούμε, αναμετάδοση, το γεγονός που μεταδίδουν ζωντανά οι τηλεοράσεις, δείχνει έναν Ερντογάν πολύ εκτός, πολύ έξω από αυτόν που ξέρουμε. Κανονικά, σε τέτοιου είδους συμβάντα, ο Ερντογαν παρουσιάζει μια δύναμη, ένα σθένος, δηλαδή παρεμβαίνει επι τόπου, στη στιγμή.  Στο σεισμό του Βαν ήρθε την επομένη, και το απόγευμα πήγε στο Erciş. […] Πάει στο Βαν, και μετά στο Ερτζις, κι είναι ένας Ερντογαν με δύναμη, δηλαδή έρχεται με υπουργούς και μπορεί ακόμα να ελέγξει τα πράγματα. Αλλά η φωτογραφία στο Ελαζιγ δεν μου θύμισε τον ίδιο Ερντογαν. Είδα κάποιον που είχε χάσει κατά πολύ τη δύναμή του.  Κι αυτό το τελευταίο συμβάν στο Κιρικ-καλε, μας έδειξε - εμένα τουλάχιστον – έναν τελείως άλλον Ερντογαν. Ξέρω ότι με βαρέθηκαν αυτοί που με παρακολουθούν, κάνω λόγο για την κρίση που περνά ο Ερντογαν. Λοιπόν όλα αυτά μας δείχνουν ότι δεν μπορεί πλέον να διοικήσει, ότι δεν είναι όπως παλιά.

Θυμάστε στη Soma, εκεί υπήρχε ένας δυναμικός Ερντογαν. Υπήρχαν εκεί ζητήματα σοβαρά, αλλά κι ένας Ερντογαν, αρχή κι εξουσία (otorite) που ήθελε να κρατήσει τον έλεγχο στα χέρια του. Κι εδώ είναι το θέμα. Έβαλα τίτλο στην εκπομπή «Αυταρχισμός χωρίς αρχή» [otorite, authority]. Διότι ο Ερντογαν αναφέρεται ως ένα αυταρχικό καθεστώς όχι μόνο στην Τουρκία αλλά σε όλο τον κόσμο, και λέγεται ότι η Τουρκία διοικείται από ένα αυταρχικό, παρά δημοκρατικό καθεστώς, και μ’αυτή την έννοια ο Ερντογαν συγκρίνεται με παλιά ισλαμικά καθεστώτα ή με ηγέτες ισλαμικών κινημάτων. Και για ένα διάστημα, διεθνή μηντια, ερευνητικά ιδρύματα, επιστήμονες, ειδικά πολιτικοί επιστήμονες τον παρουσιάζουν ως μορφή αυταρχικού ηγέτη, σαν τον Πούτιν, τον Όρμπαν, τον Τραμ κ.α. – πράγμα που δεν είναι λάθος. Αλλά οι αυταρχικοί ηγέτες σαν τον Ερντογαν που τα πρώτα χρόνια συγκέντρωναν πάνω τους ο,τιδήποτε, έχουν μια δύναμη, συμβολίζουν μια εξουσία, μια αρχή κι εκκινώντας από αυτήν έβγαζαν έναν αυταρχισμό.

Βλέπουμε όμως τον τελευταίο καιρό, δεν μιλώ τώρα για τον αυταρχισμό, εντάξει, αυτός υπάρχει, περί "αρχής", κύρους, εξουσίας μιλώ: δεν είναι σε θέση να δώσει λογαριασμό – βλέπετε την περίπτωση με τους φόρους σεισμού – όπου λέει ο Ερντογαν «εσείς ποιοί είστε δηλαδή ;» και «γιατί γυρεύετε από μένα λογαριασμό; ε δεν δίνω ». Παλιά, όταν το έκανε αυτό, ήταν σαν να έκανε καυγά με ένα κομμάτι της κοινωνίας. Στην πράξη, ενέπνεε εμπιστοσύνη στο υπόλοιπο κομμάτι που ήταν αρκετό για να τον κρατήσει στην εξουσία. Το έβλεπε ο κόσμος αυτό σαν έναν καυγά υποχρεωτικό με κακοπροαίρετους ανθρώπους. Παλιά δηλαδή η δύναμή του προερχόταν από την ερειστικότητά του, τώρα η όρεξή του για καυγά προέρχεται από την έλλειψη δύναμης. Να το πούμε αλλιώς, από την ώρα που συγκέντρωσε, μονοπώλησε τόση εξουσία μπήκε σε μια κρίση.

Κι ο λόγος αυτής της κρίσης δεν είναι μόνο η μονοπώληση της εξουσίας. Είναι βασικά οι απειλές που κατευθύνονται προς το μέρος του από διαφορετικά τμήματα. Αρχίσαν με το Γκεζί και συνεχιστήκαν με αυτά που κάναν οι οπαδοί Γκιουλέν στη ΜΙΤ, στις 17-25 δεκέμβρη κι έπειτα στις 15 ιούλη [2016]. Κι επέλεξε να μαζέψει εξουσίες για να αντιμετωπίσει αυτές τις διαφορετικές απειλές, και κούμπωσε εξαρχής λάθος τα κουμπιά… […]

[τίτλος πρωτοτύπου: Η κατάσταση της Τουρκίας: αυταρχισμός δίχως αρχή / Türkiye'nin durumu: otoritesiz otriterlik]