Η ιστορία της μεταμόρφωσης του Ερντογάν

Η ιστορία της μεταμόρφωσης του Ερντογάν
Source Date: 03/03/2020
Source Url: https://medyascope.tv/2020/03/03/erdogans-transformation-story-did-he-conquer-the-fortress-or-did-the-fortress-conquer-him/

του Ruşen Çakır: Πήγε να κατακτήσει ένα κάστρο: το κατέκτησε ή μήπως, αντίθετα, το κάστρο κέρδισε εκείνον;

Στην ραδιοφωνική εκπομπή που έκανα από το Παρίσι, έκανα την ερώτηση για το αν ο Ερντογάν είναι εθνικιστής ή νεο-εθνικιστής, κι απάντησα ότι κατά την γνώμη μου είναι νεο-εθνικιστής. Και για αυτο το λόγο με κριτίκαραν άνθρωποι από διαφορετικά τμήματα [του πληθυσμού ή της δημόσιας σφαίρας]. Επιμένω όμως στην άποψή μου και θέλω σήμερα να εμβαθύνω στο ζήτημα μιλώντας για τη μεταμόρφωση Ερντογαν.

Στην πραγματικότηα, "Η μεταμόρφωση Ερντογαν" ήταν ο τίτλος ενός βιβλίου που συνέγραψα με το φίλο και δημοσιογράφο Fehmi Çalmuk στα 2001. Είχαμε ήδη κάνει ένα πορτρέτο του Ερντογάν στοο βιβλίο "Ρ. Τ. Ερντογαν: η ιστορία μιας μεταμόρφωσης". Ο Φεχμή είχε γράψει κυρίως το πρώτο μέροςτου βιβλίου που αφορούσε στην ιδιωτική ζωή του Ερντογαν, τα παιδικά του χρόνια, τη σχολική του ζωή και την οικογένειά του. Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου είχα ασχοληθεί με την πολιτική ιστορία του Ερντογάν και το ταξίδι του στον κόσμο των ιδεών. Ως τίτλο σε αυτό το μέρος του βιβλίου είχα επιλέξει το "Παγκόσμιος Συντηρητικός".

Τον καιρό εκείνο που ετοιμάζαμε το βιβλίο, όψεις όπως η παγκοσμιότητα, η παγκοσμιοποίηση, μόλις άρχιαν να συζητιούνται κι ο Ερντογαν επιχειρούσε να αυτοπαρουσιαστεί ως συντηρητικός προσπαθώντας ταυτόχρονα να συνεργαστεί με παγκόσμιες δυνάμεις. Γίναμε μάρτυρες αυτού του φαινομένου τα πρώτα χρόνια [διακυβέρνησης] του ΑΚΡ. Εκείνο τον καιρό ο Ερντογαν ήταν κάποιος που προέρχονταν από το "Κόμμα Εθνικού Οράματος", κι ενώ είχε διαχωριστεί από αυτό έφερε ακόμη πάνω του ίχνη από το κόμμα, κι ήταν γνωστός ως ο άνθρωπος από τη συνοικία της Κωνσταντινούπολης Kasımpaşa, ένα νέο "παληκάρι" με δύσκολη πολιτική καριέρα.

Είχε κάνει φυλακή. Έγινε δήμαρχος αφού υπηρέτησε ως κομματικός περιφερειάρχης, κι έπειτα φυλακή. Και μετά "τα έσπασε" με το δάσκαλό του (hodja), τον Necmettin Erbakan. Αντί να πάει στο Κόμμα της Ευημερίας (SP), ίδρυσε το ΑΚΡ με τον φίλο του κι έγινε ηγέτης του. Τον καιρό εκείνο ετίθετο συχνά το ερώτημα για το αν ο Ερντογάν είχε αλλάξει ή όχι. Πολλοί έλεγαν ότι δεν είχε αλλάξει. Η άποψή μου εκείνο τον καιρό ήταν ότι όχι μόνο άλλαζε, αλλά ότι μεταμορφωνόταν πλήρως.

Είχα δηλώσει ότι ο Ερντογαν αποστασιοποιούνταν από τη στενή Ισλαμική γραμμή, από το κίνημα του Εθνικού Οράματοςτου Ερμπακαν, και μεταμορφωνόταν σε έναν συντηρητικό πολιτικό που αναζητούσε συνεργασία με παγκόσμιες δυνάμεις. Η άποψή μου δεν φαίνοταν ελκυστική εκείνο το διάστημα. Κι είχα εξηγήσει ότι ο Ερντογάν ήθελε να δημιουργήσει καλές σχέσεις με το σύστημα, να έρθει σε διάλογο μαζί του, αλλά ότι δεν ήταν ικανός για αυτό για λόγους που είχαν να κάνουν τόσο με τον ίδιο όσο και με το σύστημα.

Σχετικά με αυτά ειπώθηκαν πολλά. Προσπάθησε να δημιουργήσει σχέσεις με τις μεγάλες πρωτεύουσες μέσω ορισμένων επιχειρηματιών. Ήθελε να αποκτήσει σχέσεις με το στρατό. Για ένα ορισμένο διάστημα.... ενδιαφέρθηκαν κι ο Ερντογαν αναμίχθηκε σε αυτά τα ταμεία. Αφού έγινε δήμαρχος, έπρεπε κι αυτοί να αναμιχθούν στα της Κωνσταντινούπολης. Στην πραγματικότητα όμως δεν τον εμπιστεύονταν, όλα αυτά στις αρχέςτης δεκαετίας του 2000.

Οι στρατιωτικοί βέβαιως που εμφανίζονταν ως οι κύριοι και κάτοχοι του συστήματος, της ανώτατης γραφειοκρατίας, των ανώτατων βαθμίδως της δικαιοσύνης και των media, δεν είδαν ποτέ πραγματικά μεκαλό μάτι τον Ερντογαν. Εντούτοις εκείνος κατάφερε να έρθει στην εξουσία με το κόμμα του. Κι όπως είπα σε προηγούμενη εκπομπή, τότε γίναμε μάρτυρες μια πολύ ενδιαφέρουσας περιόδου. Ο Ερντογάν ήρθε στην εξουσία ενώ κανείς δεν πίστευε ότι θα το κατάφερνε. Ένα τεράστιο μπλοκ είχε στηθεί απέναντί του.

Οι παραδοσιακοί παίχτες του πολιτικού συτήματος στην Τουρκία, ορατοί κι αόρατοι παίχτες όπως κι η κοινωνία των πολιτών επιχείρησαν να κρατήσουν σφιχτά τον Ερντογάν και τη διακυβέρνηση του ΑΚΡ. Εμφανίστηκαν ως σκιά από πάνω του κι επιχείρησαν να περιορίσουν το χώρο ή την ελευθερία κινήσεών του. Ήταν ακριβώς εκείνο το διάστημα  που ο Ερντογαν, τον οποίο περιέγραψα ως "Παγκόσμιο Συντηρητικό", επιχείρησε να αποκτήσει σχέσεις με τον έξω κόσμο, τη Δύση. Μπάινοντας  σε μια σχέση πάρε-δώσε με αυτούς, προσπάθησε να ενδυναμώσει και να προστατέψει τη διακυβέρνησή του κόντρα στις δυνάμεις εντός του συστήματος.

Ήταν μια δύσκολη περίοδος όπου υπήρχαν ξεκάθαρα δύο αντίπαλες πλευρές: από τη μια ο Ερντγαν κι οι δυνάμεις εσωτερικού και εξωτερικού που τον υποστήριζαν, κι από την άλλη οι δυνάμεις εκείνες που έλεγχαν την Τουρκία για χρόνια (και θεωρούσαν εαυτόν ως κύριο και κάτοχο της Τουρκίας), δυνάμεις με κοστούμια ή όχι, αξιωματούχων και βεβαίως στρατιωτικές δυνάμεις ... Η Τουρκία έγινε τότε μάρτυρας ενός πολέμου μεταξύ τους κι αφού ενεπλάκησαν οι Γκιουλενιστές, τα πράγματα αάλλαξαν και το μέρος μετετράπη τελείως σε πεδίο μάχης.

Ερντογαν και Γκιουλενιστές κατάφεραν να βγουν από το πεδίο της μάχης κυρίως ως νικητές. Αλλά όταν κοιτάμε τώρα πίσω στο χρόνο... βλέπουμε ότι οι δυνάμεις εκείνες που ήταν ενάντια στον Ερντογαν - δηλαδή μια σημαντική μερίδα στρατιωτικών, των ανώτατων βαθμίδως της δικαιοσύνης, των media και των επιχειρηματικών ομίλων - ελέγχονται σήμερα από εκείνον, είναι μαζί του κι οι σχέσεις τους έχουν αλληλο-διαπλοκή. Ο Ερντογάν είναι τώρα μαζί με τις δυνάμεις εκείνες στις οποίες παλιότερα ήταν κόντρα. Ίσως μερικοί σκέφτονται και λεν "ναι, αλλά στρατός, Συνταγματικό Δικαστήριο, Άρειος Πάγος και media δεν είναι σήμερα τα ίδια με αυτά που ήταν χθες".

Συμφωνώ ότι μπορεί να μην είναι τα ίδια. Ούτε ο Ερντογαν όμως είναι ο ίδιος, ούτε κι οι περισσότεροι από εμάς είμαστε ίδιοι με τους χθεσινούς μας εαυτούς. Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει κάποια τεράστια διαφορά στη ψυχική και διανοητική κατάσταση της κυβέρνησης σήμερα με αυτήν του χθες. Αυταρχισμός υπήρχε, ελευθερίες περιορίζονταν λόγω μιας έγνοιας για ασφάλεια και το κράτος δικαίου θυσιάζονταν. Αυτά έχουμε και σήμερα. Η μόνη διαφορά είναι ότι άλλαξαν οι παίχτες.

Συνεπώς η μεγάλη μεταμόρφωση Ερντογαν τον έκανε να γίνει όπως ο εχθρός του. Λέγεται κάτι σχετικό από παλιά: "κατακτούν το οχυρό από μέσα, παν να ελέγξουντο όλο σύστημα και να στήσουν ένα σύστημα βάσει του Ιερού Νόμου της Σαρία στην Τουρκία". Σίγουρα είνα σαφές ότι ελέγχει τα συστήματα κι ότι υπάρχουν ορισμένες πτυχές που θυμίζουν Σαρία, αλλά αυτά όλα δεν σημαίνουν τίποτα. Το σύστημα είναι ακόμα καλά εμπεδωμένο όπως πρωτύτερα. Κι αν υπάρχει κάποιος που κατακτά, αυτός σίγουρα δεν είναι ο Ερντογαν.

Έχουμε μπροστά μας έναν Ερντογαν που πήρε το κάστρο αλλά ένα κάστρο που κατέκτησε τον Ερντογαν. Στην πραγματικότητα μιλάμε για μια μελαγχολική ιστορία. Βεβαίως αυτοί που αγαπάν τον Ερντογάν, τον αρχηγό (reis) μειώνονται σε αριθμό αλλά ακόμη υπάρχουν και μπορεί να διαβάζουν την κατάσταση διαφορετικά λέγοντας πως ο Ερντογαν μετατρέπει το σύστημα προς όφελος των θρησκευόμενων. Πώς μπορούμε όμως να ισχυριστύμε το αντίθετο; Πιστεύω, για να το πω όσο πιο απλά γίνεται, ότι το ίδιο σύστημα συνεχίζει την πορεία του κι, ας πούμε απλά, ότι είναι ένα "νέο σύστημα" υπό τον έλεγχο Ερντογαν. [...]

Το όνομα Ερντογαν εμφανίζεται σήμερα περισσότερο ως συνώνυμο του λαϊκιστή κι αυταρχικού ηγέτη παρά του ισλαμιστή αρχηγού. Συγκρίνεται συχνά με αυτά των Πούτιν, Όρμπαν, Τραμπ, ηγετών στις Φιλιππίνες ήκαι στην Πολωνία, Πράγματι πολλοί από αυτούς τους ηγέτες είναι προϊόντα του συστήματος ενώ κριτικάρουν το σύστημα. Όταν όμως δουμε προσεκτικά την κατάσταση, οι άνθρωποι αυτοί εμφανίστηκαν εξαιτίας του συστήματος, είναι άνθρωποι του συστήματος. Από αυτή ν την άποψη ο Ερντογαν είναι πολύ διαφορετικός. Εμφανίστηκε σαν κάποιος που το σύστημα περιθωριοιποιούσε κι έψαχνε να απαλλαγεί από αυτόν (τον έριξε στη φυλακή) κι ήθλε να κόψει τον δρόμο του. Αγωνίστηκε κατά του συστήματος κι εκείνων που είχαν την εξουσία εντός του. Δημιούργησε συμμαχίες εκείνο τον καιρό τόσο εντός όσο κι εκτός χώρας. Μετά όμως είδαμε ότι έκοψε τους δεσμούς με αυτούς ακριβώς με τους οποίους είχε δημιουργήσει συμμαχίες.

Στην πραγματικότητα πολλές σχέσεις από εκείνες τις συμμαχίες έγιναν εχθρικές. Πολέμησε σοβαρά εναντίον τους και το Ισραήλ είναι το πρώτο παράδειγμα. Αρχικά τα πήγαινε καλά μαζί του και τα έσπασε στη σύνοδοτου Νταβός. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι άλλο ένα καλό παράδειγμα. Φυσικά οι Γκιουλενιστές είναι το πιο σημαντικό - ας πούμε και τους φιλελεύθερους κτλ κτλ.. Βλέπουμε λοιπόν ένα Ερνογαν να ακολουθεί δρόμους διαφορετικούς από εκείνους που ακολουθούν αυτοί. Σε αυτό το σημείο έχει φτάσει και δεν είναι καθόλου το σημείο από το οποίο ξεκίνησε.

Πήρε τη θέση εκείνων που ήθελαν να του κόψουν την πορεία κι έπειτα έγινε εκείνος που προσπαθεί να δημιουργήσει εμπόδια σε εκείνους τους ανθρώπους, τους θεσμούς, τα κόμματα που επιχείρησαν να τον ανακόψουν στο παρελθόν. Θα μπορούσε να ήταν διαφορετική η ιστορία; Νομίζω πως ναι. Στο βιβλίο αυτό που ξανά έπιασα στα χέρια μου λίγο πριν κάνω την εκπομπή, είχα πει για παράδειγμα: "ο Ερντογάν δεν γνωρίζει σαν τον Χριστόφορο Κολόμβο τί έχει ανακαλύψει στην πραγματικότητα. Δεν γνωρίζει πια ακριβώς φλέβα ετοιμάζεται να πιέσει." Κι είχα επίσης ρωτήσει : "Μήπως ξέρει τί ακριβώς έχει συλλάβει;"

Δεν νομίζω όμως ότι είχε αίσθηση ή αντίληψη και ρώτησα στη συνέχεια "θα γίνει ποτέ ικανός να μάθει από όλα αυτά κάτι;". Ήταν όντως εύκολο για εκείνον να μάθει κάτι και νομίζω ότι κάτι έμαθε αλλά δεν προτίμησε να το ακολουθήσει. Ποιά ήταν η φλέβα λοιπόν; Η φλέβα συνίστατο στο γεγονός ότι οι θρησκευόμενοι και οι συντηρητικοί δεν ήθελαν πλέον να μένουν εκτός συστήματος κι ήθελαν κάποιον να τους πάει στο κέντρο του, ζουν έναν πλουραλιστικό τρόπο ζωής μαζί με τα άλλα τμήματα της κοινωνίας. Μπορεί βέβαια αυτά να ακούγονται εκτός τόπου ή ως πράγματα ούτως ή άλλως αναγκαία κι αναπόφευκτα.

Η τάση όμως που τραβούσε προς τα εκεί υπήρχε: καθώς οι συντηρητικοί κέρδισαν την εξουσία, θέλησαν να γίνουν το κέντροτης. Κι όπως έρχονταν στο κέντρο, συναντήθηκαν με άλλα τμήματα όπως η Δύση, άλλους ανθρώπους με διαφορετικές απόψεις όπως οι Κούρδοι και οι Αλεβήτες. Κι η σκέψη ότι όλοι μπορούσαν να συνατηθούν το κέντρο και να ζήσουν έναν πλουραλιστικό τρόπο ζωής άρχισε να διαχέεται παντού.

Στα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησης, το ΑΚΡ χρησιμοποίησε αυτή τν άποψη. Σέρφαρε πάνω σε αυτό το νέο κύμα. Ύστερα όμως από ένα ορισμένο διάστημα, ο Ερντογαν εξέφρασε - όχι ρητά αλλά με τις πράξεις του - ότι δεν ήθελε να γίνει μέρος ενός πλουραλιστικού δημοκρατικού συστήματος. Αποστασιοποιούμενος από τα βήματα που είχε κάνει ο ίδιος προς αυτόν τον πλουραλισμό στην Τουρκία, προς το σμίξιμο με τη Δύση, με το κράτος δικαίου, τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις ελευθερίες αλλά και σε ζητήματα όπως το Κουρδικό, επιχείρησε να παρατείνει τη ζωή της κυβέρνησής του κι ακόμα αυτό προσπαθεί. Δεν νομίζω εντούτοις ότι θα το επιτύχει.

για το κείμενο του οποίου εδώ παρουσιάζεται το μεγαλύτερο μέρος ακολουθήστε τον παραπάνω σύνδεσμο για να το διαβάσετε ολόκληρο στα αγγλικά

Από τον ίδιο συντάκτη