Το καρναβάλι στη Βόρεια Ελλάδα

της Μιράντας Τερζοπούλου: Τις Απόκριες οι καθιερωμένοι νόμοι καταργούνται ενώ ένας άλλος, ο εφήμερος και αγέραστος νόμος του καρναβαλιού, επιβάλλεται, κάνει πέρα όποια άλλη επιταγή και τα ορίζει όλα ανάποδα

Οπως ισχύει γενικότερα κυρίως στον ευρύτερο βορειοελλαδικό χώρο, πολλά εθιμικά δρώμενα παραπέμπουν στο ιστορικό παρελθόν της περιοχής πριν από την ενσωμάτωση της στο ελληνικό κράτος. Η Μιράντα Τερζοπούλου, αναφερόμενη στα συμπεράσματα και της ανθρωπολόγου Τζέιν Κόουαν η οποία μελέτησε τον Σοχό επί σειρά ετών και δημοσίευσε πολλές σχετικές εργασίες, επισημαίνει ότι τα έθιμα αυτά «παραπέμπουν στις διαπολιτισμικές ωσμώσεις με Βαλκάνιους και Τούρκους συγκάτοικους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας χωρίς να παραβλέπουμε τα ίχνη αρχαιότερων πολιτισμικών παραδόσεων». Και καταλήγει, «όσο αφορά στα χαρακτηριστικά στοιχεία της σοχινής παράδοσης, που η παρουσία τους ανήκει σ’ ένα ευρύτερο δίκτυο σ’ όλο το μακεδονικό χώρο, μπορούμε να πούμε ότι οι παλαιστικοί αγώνες με τους ζουρνάδες και τα νταούλια ανήκουν στην τουρκική παράδοση και το καρναβάλι με τις ζωόμορφες μεταμφιέσεις και τα κουδούνια ανήκει σ’ ένα βαλκανικό δίκτυο δρωμένων».

Σύμφωνα με θρησκειολόγους και λαογράφους, τα έθιμα της Αποκριάς είναι αρχαιότερα του χριστιανισμού και συνδέονται με τα δρώμενα της διονυσιακής λατρείας από την οποία επίσης είναι παλιότερα. Συναρμόζονται δηλαδή με τις λατρευτικές πρακτικές των γεωργοκτηνοτρόφων που σχετίζονταν με τις προσδοκώμενες κοσμογονικές αλλαγές της άνοιξης, τη συνέχιση της ζωής, τη γονιμότητα και την αφθονία στη γη. Κοινό στοιχείο τους η έκσταση, ενίοτε οργιαστική, που απελευθερώνει τον άνθρωπο από τις φροντίδες της καθημερινότητας στοχεύοντας στη μέθεξη μέσω της ικανοποίησης σώματος και ψυχής.

Ολοι οι πολιτισμοί ανέπτυξαν συνήθειες μυστηριακού χαρακτήρα και χρησιμοποίησαν τη μεταμφίεση προτού ακόμη οι άνθρωποι αρχίσουν να καλλιεργούν την γη και οπωσδήποτε πριν από την εμφάνιση οργανωμένων θρησκειών. «Οι άνθρωποι μεταμφιέζονται σε ζώα τα οποία κυνηγάνε από την εποχή που ήταν τροφοσυλλέκτες και κυνηγοί. Οι μεταμφιέσεις είναι αναμφίβολα από τα παλαιότερα στοιχεία πολιτισμού, όπως μαρτυρούν οι αναπαραστάσεις σε τοιχώματα προϊστορικών σπηλαίων που χρονολογούνται περίπου από το 15.000 π.Χ.» μας λέει η λαογράφος – εθνολόγος Μιράντα Τερζοπούλου, ερευνήτρια με μακρόχρονη εμπειρία στην καταγραφή και μελέτη του λαϊκού πολιτισμού, η οποία δουλεύει εδώ και δεκαετίες με διάφορες εθνοτικές, γλωσσικές και θρησκευτικές ομάδες εντός και εκτός Ελλάδας.

Τα λαϊκά λατρευτικά έθιμα έχουν εκπληκτική μακροβιότητα, τονίζει η εθνολόγος στο κείμενό της «Για να ΄βρει κράτος κι εξουσία η άνοιξη» στο δίσκο ακτίνας «Τα Αποκριάτικα» της Δόμνας Σαμίου (1994). «Με θαυμαστή πολυμορφία και προσαρμοστικότητα περνούν ανά τους αιώνες από θρησκεία σε θρησκεία κρατώντας στο βάθος αναλλοίωτο τον μαγικό τους πυρήνα πίσω από τον οποίο κρύβονται αρχέγονες δοξασίες και δεισιδαιμονίες, ανεξιχνίαστες για το νου του λαϊκού ανθρώπου αλλά βαθιά ριζωμένες στην ψυχή και τη συνήθειά του».