Η τουρκική οικονομία από το πρόγραμμα του 2001 κι έπειτα

Ο καθηγητής οικονομικής ιστορίας, Şevket Pamuk εξετάζει τα τελευταία δώδεκα χρόνια στην τουρκική οικονομία (συνέντευξη στον Anıl Emre για την εφ. Haber Türk)

Η τουρκική οικονομία από το πρόγραμμα του 2001 κι έπειτα
Ο καθηγητής οικονομικής ιστορίας, Şevket Pamuk εξετάζει τα τελευταία δώδεκα χρόνια στην τουρκική οικονομία (συνέντευξη στον Anıl Emre για την εφ. Haber Türk)
Source Date: 5/8/2014
Source Url: https://www.haberturk.com/ekonomi/is-yasam/haber/976874-mucize-diyebilmek-icin-buyume-hizini-30-yil-daha-devam-ettirmeli

Λίγα λόγια για τον Σεβκέτ Παμούκ: Ένας από τους τούρκους ακαδημαϊκούς παγκοσμίου φήμης στο πεδίο των οικονομικών σπουδών με διδακτικό έργο...

σε πανεπιστήμια όπως το Princeton και η London School of Economics. Αδελφός του νομπελίστα συγγραφέα Ορχάν Παμούκ. Με αφορμή το βιβλίο του «200 χρόνια οικονομικής ιστορίας της Τουρκίας», συζητήσαμε τα τελευταία 12 χρόνια, δηλαδή τα χρόνια του ΑΚΡ από το 2002 ως το 2014.

- Στο βιβλίο σας εξετάζετε τα χρόνια του ΑΚΠ διακρίνοντας στην προ του 2007 περίοδο και τα επόμενα χρόνια. Θέλετε να μας πείτε πρώτα τα κεκτημένα και τις εξελίξεις της πρώτης πενταετούς περιόδου διακυβέρνησης, για τα οποία γράφετε ότι οι θετικές εξελίξεις ήταν κυρίαρχες;

- Το ΑΚΡ ήρθε στην εξουσία μετά από μια πολύ βαθιά οικονομική κρίση. Εννοείται ότι η κρίση ήταν μια πολύ μεγάλη ευκαιρία για αυτό το κόμμα. Πρώτα πρώτα διότι στις εκλογές του 2002 τα κόμματα που έμπαιναν ως τότε στο κοινοβούλιο έμειναν κάτω από το όριο εισόδου στηβουλή και το ΑΚΡ ήρθε στην εξουσία παρά το σχετικά χαμηλό του ποσοστό. Κι από οικονομική άποψη μπορούμε να μιλήσουμε για ένα είδος ευκαιρίας. Ως το 2002 η Τουρκία ζούσε με ένα πολύ υψηλό πληθωρισμό για 30 χρόνια. Κι αυτό οφειλόταν βασικά στις δημοσιονομικές ισορροπίες, δηλαδή στην απώλεια ισορροπίας στον κρατικό προϋπολογισμό. Το ΑΚΡ συνέχισε το πρόγραμμα που άρχισε να εφαρμόζεται επί υπουργείας Κεμαλ Ντερβις το 2001, ένα χρόνο δηλαδή πριν το κόμμα έρθει στην εξουσία. Το ότι το συνέχισε, το ότι το επέλεξε, πρέπει να σημειωθεί στα υπέρ του. Τα πρώτα πέντε χρόνια επανήλθε η ισορροπία στα δημοσιονομικά, ξαναστήθηκαν ισορροπίες μεταξύ εσόδων και δαπανών. Κι αυτό πρέπει εν μέρει να καταγραφεί ως έσοδα στον προϋπολογισμό από τους πόρους που δημιουργήθηκαν με την πώληση ή την ιδιωτικοποίηση δημόσιας περιουσίας, οργανισμών. Κατά συνέπεια, μειώθηκε ο πληθωρισμός, έπεσαν τα επιτόκια. Και βέβαια η υποψηφιότητα της Τουρκίας για μέλος της Ε.Ε. έδινε ως θέμα επικαιρότητας εκείνη την περίοδο ούριο άνεμο στα πανιά του ΑΚΡ. Την περίοδο εκείνη προτίμησε να κρατήσει ίσες αποστάσεις από όλες τις πλευρές του ιδιωτικού τομέα παρά να επιφυλάξει ειδική μεταχείριση σε πλευρές προσκείμενες στο κόμμα. Για το λόγο αυτό η περίοδος ως το 2007 είναι μια περίοδος που το ΑΚΠ ξαναδημιουργεί ισορροπίες στην οικονομία και πιάνει χαρη σε αυτό υψηλά ποσοστά ανάπτυξης. Και τα αποτελέσματα των εκλογών του 2007 αυτό το πράγμα καταγράφουν.

- Κάνατε λόγο για την επιτυχή εφαρμογή από πλευράς ΑΚΡ της συνταγής που ετοίμασε ο Κεμαλ Ντερβις για την έξοδο της Τουρκίας από την οικονομική κρίση προτού αυτό έρθει στην εξουσία. Τι προέβλεπε η συνταγή;

- Σίγουρα οι οικονομικές εξελίξεις της δεκαετίας του 1990 έπαιξαν πολύ σημαντικό ρόλο για τους εισηγητές της συνταγής. Στα 1990's οι πολιτικοί χρησιμοποιούσαν τα δημόσια έσοδα για βραχυπρόθεσμους στόχους. Το πρόγραμμα του 2001 προσπαθούσε, από τη μια, να επαναφέρει ισορροπία στα δημοσιονομικά, κι από την άλλη, να διαχωρίσει την οικονομία από την πολιτική. Προσπαθούσε να προστατέψει την οικονομία από πολιτικές παρεμβάσεις. Έπειτα, μια αντίληψη ότι αρκεί να δουλεύουν οι αγορές, υπήρχε από την περίοδο Οζαλ στα 1980s, με το πρόγραμμα του 2001 προστέθηκαν θεσμοί, μηχανισμοί, κανόνες που θα ρύθμιζαν την οικονομία. 

- Πόσο ζωτικής σημασίας ήταν, κατά την άποψή σας, η ανεξαρτησία των θεσμών από την πολιτική, που προβλεπόταν στο πρόγραμμα του 2001 από την άποψη της ‘σταθερότητας’ που έπιασε η Τουρκία ;

- Ήταν πολύ σημαντικό, ακριβώς όπως είναι η διάκριση των εξουσιών στην πολιτική, αν λέμε ότι είναι προϋπόθεση για τη δημοκρατία, και στην οικονομία, η δημιουργία θεσμών πιο ανεξάρτητων, δηλαδή εκτός εκτελεστικής.

- Εντάξει, αλλά σ’αυτό το πλαίσιο πως βλέπετε τη συζήτηση περί ανεξαρτησίας της κεντρικής τράπεζας, που έρχεται συχνά στην επικαιρότητα;

- Είναι και η κεντρική τράπεζα ένας από τους σημαντικούς θεσμούς που θεωρούνται ανεξάρτητοι. Από το 2007 μέχρι σήμερα, τα επτά τελευταία χρόνια, το ΑΚΡ προσπάθησε να επηρεάσει και την κεντρική τράπεζα εκτός των άλλων θεσμών. Για βραχυπρόθεσμους στόχους, π.χ. για να κερδίσει τις επόμενες εκλογές, το να επηρεάζει την τράπεζα, να κρατά μια πιο λαϊκιστική συμπεριφορά, να κρατά τα επιτόκια χαμηλά και να αυξάνει τον όγκο των πιστώσεων, μπορεί να του εξασφαλίσει όφελος, αλλά μόνο με αυτού του είδους τα μέτρα κι αν οι δομικές μεταρρυθμίσεις περιοριστούν σε αιτήματα προς την κεντρική τράπεζα για ορισμένα βραχυπρόθεσμα οφέλη, όλα αυτά δεν θα ωφελήσουν σε τίποτα μεσο-μακρο-πρόθεσμα. Ίσως να έχουν μάλιστα κι αρνητικά αποτελέσματα.

Από τον ίδιο συντάκτη