H ενσωμάτωση του εξτρεμισμού στην Τουρκία

H ενσωμάτωση του εξτρεμισμού στην Τουρκία
Source Date: 04/06/2018
Source Url: https://www.hudson.org/research/14375-erbakan-k-sak-rek-and-the-mainstreaming-of-extremism-in-turkey

του Svante E. Cornell: Τί περιέχει η ιδεολογική αποσκευή των σημερινών τουρκικών ελίτ;

Τι βρίσκεται πίσω από το χάσμα μεταξύ Τουρκίας και Δύσης; Πόσο βαθύ είναι; Τί περιέχει η ιδεολογική αποσκευή των σημερινών τουρκικών ελίτ; [τίτλος πρωτοτύπου] Erbakan, Kısakürek, and the mainstreaming of Εxtremism in Turkey, (2018)

Η Τουρκία εξακολουθεί να λειτουργεί ως μέλος του ΝΑΤΟ και τυπικά επιδιώκει να προσχωρήσει στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Για κάθε πρακτικό σκοπό όμως, παίρνει θέση ενάσντια στη Δύση. Η ρητορική της τουρκικής ηγεσίας είναι όλο και περισσότερο παρόμοια με αυτή των αντιπάλων της Αμερικής και γίνεται μόνο σπάνια η ρητορική της ενός εταίρου και συμμάχου. Τι αντιπροσωπεύει το χάσμα μεταξύ Τουρκίας και Δύσης; Πόσο βαθύ είναι; Αν κι έχει χυθεί πολύ μελάνι για τον Ερντογάν και το τουρκικό πολιτικό Ισλάμ, έχουμε ξύσει μόνο την επιφάνεια των ιδεολογικών αποσκευών των σημερινών ελίτ της Τουρκίας. Αυτό το άρθρο προτείνει να σκάψουμε βαθύτερα για να διακρίνουμε τα στοιχεία-κλειδιά αυτής της αποσκευής και το βαθμό στον οποίο οι τουρκικές πολιτικές είναι μια αντανάκλασή της. Το άρθρο συνδέει την άνοδο του Ταγίπ Ερντογάν με τον προκάτοχό του ως ηγέτη του τουρκικού ισλαμισμού, Νετζμεντίν Ερμπακάν, και με τον πιο αδιάλλακτο ισλαμιστή ιδεολόγο, τον Νετζίπ Φαζιλ Κισακούρεκ. Και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι μια γενιά Τούρκων ισλαμιστών και εθνικιστών έχει επηρεαστεί έντονα από μια βαθιά αντι-δυτική και αντισημιτική κοσμοθεωρία η οποία βασίζεται σε μια στρεβλή και άκρως συνωμοσιολογική προσέγγιση στα παγκόσμια πράγματα που διαδίδεται ολοένα και περισσότερο στην τουρκική κοινωνία. [...]

Πράγματι, υπάρχει μια αυξανόμενη συναίνεση πάνω στο ότι η Τουρκία, εκτός από το ότι γίνεται ολοένα και πιο αυταρχική, απομακρύνεται νοητικά κι ιδεολογικά από την ευρω-ατλαντική σφαίρα. Όπως αντιλαμβάνονται οι περισσότεροι παρατηρητές, αυτό έχει σημαντικές επιπτώσεις για την περιφερειακή ασφάλεια τόσο της Ευρώπης όσο και της Μέσης Ανατολής, εκτός από τα αμερικανικά συμφέροντα.

Αλλά πόσο βαθιά είναι αυτή η μετατόπιση και ποιά είναι η βάση της; Αυτά τα κρίσιμα ερωτήματα θρέφουν μια μεγάλη συζήτηση. Ένας σκεπτικιστής θα μπορούσε να παρατηρήσει ότι ο πρόεδρος Ερντογάν φαίνεται να χρησιμοποιεί την ιδεολογία εργαλειακά. Πράγματι, τα τελευταία χρόνια η ρητορική του και το σύμπαν του καθεστώτος που εξελίσσεται, έχουν καλλιεργήσει τον τουρκικό εθνικισμό όσο και τον ισλαμισμό. Πιο πέρα, οι αισιόδοξοι υποστηρίζουν ότι η τουρκική κοινωνία αναπτύχθηκε ταχέως τις τελευταίες δύο δεκαετίες και τα επιτεύγματά της θα αντισταθμίσουν τον κίνδυνο της ριζοσπαστικοποίησης. Ένα παράλληλο επιχείρημα θα θεωρούσε ότι το πρόβλημα είναι σε μεγάλο βαθμό η "σκληρή" προσωπικότητα του Τούρκου Προέδρου. Ως εκ τούτου, μετά τον Ερντογάν, η Τουρκία μπορεί να επανέλθει στη μέση οδό και στη θέση της ως αξιόπιστου συμμάχου.

Τα παραπάνω επιχειρήματα έχουν μια αξία. Ειδικότερα, η υπερβολική εστίαση της Δύσης στο πρόσωπο του Ερντογάν εμποδίζει την βαθύτερη ανάλυση των περιπλοκών στα παρασκήνια της πολιτικής του καθεστώτος και κουκουλώνει τις ουσιαστικές αδυναμίες της θέσης του. Και δεν υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία για το ότι, αν ο Ερντογάν είναι ιδεολόγος, είναι ένας ιδεολόγος πολύ πραγματιστής: η κυβέρνησή του βασίστηκε αρχικά στους οπαδούς του αυτοεξόριστου κήρυκα Fethullah Gülen για να μειώσει το μέγεθος του στρατιωτικού και δεξιού εθνικιστικού κατεστημένου στην Τουρκία. Αλλά όταν η σχέση του με τους Γουλενίστες έγινε κάπως ξινή ή πικρή, έστησε αμέσως μια συμμαχία με αυτά τα υπερ-εθνικιστικά στοιχεία και στράφηκε ενάντια στις κουρδικές ομάδες που φρόντιζε για καιρό, ενώ μεγάλωνε την τουρκική εθνικιστική υποστήριξη. [...]

Αυτό το άρθρο θα υποστηρίξει ότι η διολίσθηση της Τουρκίας προς την κατεύθυνση της ισλαμικής ιδεολογίας είναι πραγματική και ξεπερνά την προσωπικότητα του Ταγίπ Ερντογάν. Για να καταδείξει την αλλαγή αυτή, θα μελετήσει την ιδεολογική κοσμοθεωρία της σημερινής τουρκικής πολιτικής ελίτ και θα εστιάσει σε δύο βασικές της πηγές. Η μία είναι η κοσμοθεωρία του Νετζμεττίν Ερμπακάν, του προκατόχου του Ερντογάν ως ηγέτη του ισλαμιστικού κινήματος της Τουρκίας, η οποία εκδόθηκε μετα θάνατον μέσω απομνημονευμάτων. Η δεύτερη είναι η κληρονομιά του ισλαμιστή ποιητή Necip Fazıl Kısakürek, σημείο αναφοράς όχι μόνο για τον Ερντογάν αλλά για μια γενιά τόσο ισλαμιστικών όσο και εθνικιστικών ελίτ στην Τουρκία. Οι κάποτε περιθωριακές ιδέες τους, μακριά από το να είναι μυστήριες, γίνονται όλο και περισσότερο mainstream.

Ένα σπάνιο "παράθυρο" προς την κοσμοθεωρία του τουρκικού ισλαμισμού

Ακολουθούν οι παράγραφοι του άρθορυ σε τίτλους : Ηγέτες του παγκόσμιου ισλαμικού κινήματος στην κηδεία Ερμπακαν (2011)

Ο Αγών μου, τα μετα θάνατον δημοσιευμένα απομνημονεύματα Ερμπακάν

Πηγές επιρροής για την κοσμοθεωρία του

Το Αραβικό Ισλαμ

Άλλο πράγμα η νοσταλγία για την οθωμανική εποχή, κι άλλο πράγμα η μεσανατολικές πηγές έμπνευσης του Ερμπακαν

Τάγμα Ναξμπαντι-Καλιντι και Μουσουλμανική Αδελφότητα

Η θεώρηση της Δύσης

Ο αντι-σημητισμός

Η Μεγάλη Ανατολή του Νετζιπ Φαζιλ Κισακιουρεκ (1943-78)

Η απόρριψη του ιστορικού εκσυγχρονισμού από τις Μεταρρυμίσεις του 1839 και το Σύνταγμα του 1876 ως την ανακήρυξη της Δημοκρατίας του 1923

Ο θαυμασμός για τη θελογία του Αλ Γαζαλί

Η ανατροπή του Κεμαλισμού κι η Ισλαμική Επανάσταση

Η τουρκο-ισλαμική σύνθεση

Θεωρίες συνωμοσίας και αντισημητισμός στον τουρκικό ισλαμισμό

ο ρόλος της ευρωπαϊκής ρατσιστικής σκέψης του 19ου αιώνα

Από τη Mas-Kom-Ya στο Lobby του τόκου

οιη σχέσεις των ιδρυτών του ΑΚΡ με τον Ερμπακαν

η κύρια πηγή έμπνευσης του Ερντογαν κατά δήλωσή του

σκηνοθεσία και ρόλος στο θατερικό "Μασώνοι- Κομμουνιστές-Εβραίοι" (1974)

η πηγή έμπνευσης του προεδρικού συστήματος σύμφωναμε Τούρκους σχολιαστές

η θεώρηση Κούρδων και Ισραήλ

Κοιτώντας προς το μέλλον: οι επιπτώσεις για την Τουρκία και τις Η.Π.Α.

Το άρθρο αυτό είχε στόχο να αναλύσει σε βάθος τα στοιχεία που διαμόρφωσαν την κοσμοθεωρία της σημερινής ηγεσίας της Τουρκίας. Έδειξε ότι ο Ερντογάν και το περιβάλλον του είναι βαθειά εμποτισμένοι από τη νοοτροπία του τουρκικού ισλαμισμού, κύρια παραδειγματα της οποίας είναι οι Necmettin Erbakan και Necip Fazıl Kısakürek. Βασικά, το πρόβλημα δεν τελειώνει με τον Ερντογάν: οι θεωρίες συνωμοσίας που είχαν, βρίσκονταν συνήθως στα περιθώρια του τουρκικού πολιτικού διαλόγου κι έχουν γίνει πλέον κύρια τάση, περιλαμβάνοντας ομάδες από τους κοσμικούς κεμαλίστες ως τους εθνικιστές και τους ισλαμιστές.

Τι σημαίνει αυτό για το μέλλον της Τουρκίας; Η απάντηση εξαρτάται από το βαθμό στον οποίο το ισλαμικό κίνημα είναι σε θέση να επιβάλει την κοσμοθεωρία του στην υπόλοιπη κοινωνία. Για να το θέσουμε διαφορετικά, εξαρτάται από το βαθμό στον οποίο η τουρκική κοινωνία αποδέχεται ή απορρίπτει την κοσμοθεωρία αυτήν, όσο η κοινωνία υποστηρίζεται από θεσμικά όργανα του κράτους κι ευάλωτα μέσα ενημέρωσης.[...]

Ένα βασικό πεδίο ανταγωνισμού και σύγκρουσης θα είναι ο εξισλαμισμός της εκπαίδευσης. Εάν στα επόμενα χρόνια ο Ερντογάν τα βγάλει πέρα, η κυβέρνηση θα συνεχίσει να επεκτείνει τα σχολεία ιεροκηρύκων (Imam-Hatip) - τα θρησκευτικά σχολεία που είχαν αρχικά ως στόχο να παρέχουν εκπαιδευμένους ιμάμηδες για τα τζαμιά, αλλά στη συνέχεια αναπτύχθηκαν ως μια εναλλακτική διαδρομή στην εκπαίδευση ενός παιδιού.  Εάν στα επόμενα χρόνια ο Ερντογάν τα βγάλει πέρα, η κυβέρνηση θα συνεχίσει να εξισλαμίζει το σχολικό πρόγραμμα  για τα υπόλοιπα, κοσμικά σχολεία. Αν το AKP παραμείνει στην εξουσία για άλλη μια δεκαετία, μπορεί να ηγηθεί μίας σημαντικής μετατόπισης στην κοσμοθεωρία της επόμενης γενιάς Τούρκων. Έτσι, ακόμη κι αν η προεδρία του Ερντογάν τερματιστεί, έχουν ήδη γίνει σοβαρές ζημιές.

Η σκέψη που ενέπνευσε τον Erbakan και τον Kısakürek εξαπλώνεται σε σημαντικές μερίδες των νέων ελίτ της Τουρκίας. Πρακτικά όλες οι πολιτικές δυνάμεις προωθούν θεωρίες συνωμοσίας για να πλήξουν τους αντιπάλους τους, χωρίς να νοιάζονται για τις ζημιές που προκαλούνται στην αντίληψη του κόσμου που (θα) έχει ο τουρκικός λαός. Αυτή είναι μια πραγματικότητα που όλοι οι μελλοντικοί Τούρκοι ηγέτες θα πρέπει να αντιμετωπίσουν - όπως κι οι εταίροι της Τουρκίας στο εξωτερικό.

Στην εξωτερική πολιτική, η κατάσταση που περιγράφεται σε αυτό το άρθρο, περιπλέκει την ήδη "χαλαρή" έννοια της Τουρκίας ως αξιόπιστου συμμάχου των Ηνωμένων Πολιτειών, απλώς και μόνο επειδή η κοσμοθεωρία και τα συμφέροντα της τουρκικής ηγεσίας διαφέρουν τόσο έντονα από αυτά της Αμερικής. Προφανώς, έχει ήδη καταστεί σαφές ότι η ηγεσία της Τουρκίας θεώρησε τον σουνιτικό τζιχαντισμό ως ήσσονα απειλή στη Συρία και το Ιράκ, πολύ λιγότερο επιβλαβή από τον κουρδικό εθνικισμό ή το καθεστώς Assad.

Αλλά, από την άλλη πλευρά, υπάρχουν ενδείξεις ότι ο ενθουσιασμός των υποστηρικτών του Ισλαμισμού μπορεί να μειώνεται και η αντίσταση εναντίον του να ανεβαίνει. Τα τελευταία χρόνια παρατηρήθηκε τόσο στασιμότητα στην τουρκική οικονομική ανάπτυξη όσο κι εμφύλιος πόλεμος εντός του ισλαμικού κινήματος [...]

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι ιδέες του Kısakürek και του Erbakan έχουν γίνει πλέον mainstream. Ωστόσο, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα γίνουν ηγεμονικές. Επομένως, η Τουρκία βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή και οι πολιτικές που υιοθετούν οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι ευρωπαίοι σύμμαχοί τους θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στον καθορισμό του αποτελέσματος. Μέχρι στιγμής, αυτές οι πολιτικές στάθηκαν πρωτίστως στον τομέα των οικονομικών σχέσεων και των σχέσεων ασφάλειας. Αλλά, όπως έδειξε αυτό το άρθρο, η σφαίρα των ιδεών είναι καθοριστικής σημασίας και είναι εκείνη όπου το ιστορικό της Δύσης είναι πραγματικά φτωχό. Πηγαίνοντας προς τα εμπρός, θα είναι σημαντικό να διορθωθεί αυτό το κενό, εάν είναιι να μη χαθεί η μάχη για την ψυχή της Τουρκίας.

Από τον ίδιο συντάκτη